ارزشیابی توصیفی و حقوق کودکان
هوالحکیم
حقوق کودکان و ارزشابی توصیفی
دکتر محمد حسنی
مدرسه یکی از نهادهای موثر در توسعه انسانی در جامعه امروز محسوب می شود.این نهاد با پذیزش کودکان و نوباوگان در حساس تزین دوران زندگی و با فراهم اوردن محیط مناسب زمینه رشد متعال و همه جانبه آنان را فراهم اورد تا به عنوان انسانی سالم و مسول آگاه و فعال در عرسه اجتماعی وارد شوند .مدرسه برای تحقق این کارکرد خود نیازمند ساز و کارهای دقیق و حکیمانه در زمینه برنامه ریزی تدریس وارزشیابی است .بی تردید برای ارزیابی ساز وکارهای مورد نظر واطمینان از دستیابی به اهداف بایستی ملاک ها واصول معتبرو مقبولی مد نظر قرار گیرد .
اصول وملاک های معتبر برای ارزیابی ساز وکارهای حاکم بر مدرسه از منابع گوناگونی به دست می اید .یکی از منابعی که امروزه بسیار مورد توجه قرار دارد حقوق کودکان[1] به ویژه حقوق تربیتی کودکان است. کودکان مانند هر انسان بزرگسال صاحب حق و حقوقی است. که از جمله مهمترین آنها حق بر آموزش و پرورش است . براساس این حق هر انسانی که در جامعه ای متولد می شود حق دارد از حداقل آموزش متناسب با زمان خود برخوردار گردد. این حق در بند های 1 و 14 و 15 اصل سوم قانون اساسی کشور مورد تاکید قرر گرفته است. دولتها موظف هستند شرایط مناسب تحقق این حق را فراهم سازند به سخن دیگر دولت عهده دار سياست گزاري و برنامه ريزي براي تحقق آن یعنی در دسترس بودن، با كيفيت بودن و قابل انطباق بودن است(انصاری، 1386)
اگر چه از منظر عام تمامی حقوق کودکان حقوق تربیتی آنان است زیرا معطوف به سازوکارهایی است که زمینه رشد سالم و صحیح آنان را فراهم می اورد.(حاجی ده آبادی، 1384 )اما از منظر خاص حقوق تربیتی کودکان به مجموعه ای از دستورالعمل ها قوانین الزام اور گفته می شود که در ارتباط با نهادهای اموزشی وتربیتی وعملکرد بهینه آنان وضع شده است(همان) یعنی در بعد وظایف دولت دستورات و قوانینی که به تحقق آموزشی با این ویژگیها (دسترس بودن، با كيفيت بودن و قابل انطباق بودن) بینجامد.منابع الهام بخش حقوق تربیتی کودکان عبارتند از:
در سطح بین المللی:
· کنوانسیون حقوق کودکان
· اعلامیه جهانی حقوق بشر
در سطح ملی:
· قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
· قانون حمایت از کودکان و نوجوانان
· قانون تامین وسایل وامکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی
· منشور ملی حقوق دانش اموزان ایرانی
از یک منظر حقوق تربیتی کودکان شامل چهار مولفه اصلی است[2] که عبارتند از:
ü حمایت [3]
منظور از حمایت مجموعه ای از قوانین و دستورالعمل ها است که تلاش می کند شرایط مناسبی را تحقق حق بر اموزش وپرورش ایجاد نماید برای زندگی حال واینده کودک فراهم اورد .
ü پیشگیری از صدمات[4]
این مولفه به جنبه سلبی حقوق کودکان اشاره دارد یعنی شامل ان دستورالعمل و قوانینی است که مانع بروز صدمات بر جسم وروان کودک می شود.
ü تامین نیاز[5]های کودک
در این مولفه حقوق کودکان بر سازو کارهایی تاکید می نماید که زمینه بر اورده شدن نیازهای اساسی کودکان را فراهم اورد. به سخن دیگر ساز و کارهای آموزشی و تربیتی باید با ویژگیهای جسمی و روانی کودکان تناسب داشته و هماهنگ باشد.
ü مشارکت[6]
حقوق کودکان بر این مو.ضوع تاکید می نماید که متناسب باشرایط رشدی کودکان باید زمینه مشارکت را در تصمیم گیریهای مربوط به آنان فراهم ساخت.
استافل بیم[7] یک ازصاحب نظران حوزه ارزشیابی آموزشی است این دانشمند در مجموعه استانداردهای ارزشیابی که تحت نظر وی تدوین شده[8] بیان می دارد که نظام ارزشیابی از پیشرفت دانش آموزان باید با حقوق کودکان مطابقت داشته باشد ارزشیابی توصیفی یکی از الگوهای ارزشیابی تحصیلی است که در سالهای اخیر به عنوان الگوی رقیب ارزشیابی سنتی مطرح شده است. در این مقاله تلاش می شود ارزشیابی توصیفی از منظر چهار مولفه فوق الذکر در حقوق کودکان مورد بررسی قرار بگیرد .
ارزشیابی توصیفی ،در مورد حمایت از شرایط مناسب برای زندگی مدرسه ای کاهش فضای رقابتی و بهبود یادگیری و مهارت اساسی زندگی مانند خود انتقادی ، خود بازنگری ، پذیرش نقد دیگران از حقوق اساسی کودکان حمایت می کند. این ا لگوی ارزشیابی تحصیلی باحذف نمره و ارائه بازخوردهای توصیفی به عنوان جایگزین آن و استفاده از ابزارهای خود سنجی و همسال سنجی در راستای آن قدم بر می دارد.
در مورد پیشگیری از صدمات با توجه به این که یکی از منابع آسیب زای روانی اضطراب واسترس می باشد ارزشیابی توصیفی با کاهش اضطراب واسترس وترس از مدرسه (خوش خلق، 1386)(نیک نژاد، 1386 ) (رزم آرا، 1385)(کلهر، 1384) مانع بروز صدمات بر وجسم روان کودک می شود همچنین ارزشیابی توصیفی ،ایجاد محیطی مناسب که در آن کمتر احساس شکست وجود دارد .نیاز دانش اموزان به پیشرفت ویادگیری ارضاء می نماید وموجب افزایش اعتماد به نفس (محمدی، 1384)آنان می شود. از سوی دیگر ایجاد شرایط امن و محیط خالی از استرس در محیط یادگیری(محمدی 1384)(خوش خلق، 1384)(نیک نژاد، 1386)(رزم آرا 1385،)، زمینه بر آورده شدن نیاز به امنیت و با حذف فضای رقابتی در کلاس درس و مدرسه زمینه ارضای نیاز به ابراز وجود را در دانش آموزان فراهم می اورد.
در زمینه جلب مشارکت دانش آموزان در امور مربوط خود، ارزشیابی توصیفی اساسا با حذف فضای رقابتی کلاس زمینه را برای مشارکت دانش اموزان در فرایند یاد دهی – یادگیری فراهم می سازد .ارزشیابی توصیفی با تاکید بر خود سنجی وهمسال سنجی زمینه این مشارکت جویی رادر فرایند ارزشیابی و یادگیری را نیز ایجاد می نماید .مشاهدات برخی از محققان از کلاس های مجری طرح ارزشیابی توصیفی نشان می دهد که تمایل دانش اموزان به مشارکت در فعالیت های یادگیری قابل توجه است .(محمدی 1386)
بر این اساس می توان نتیجه گرفت که ارزشیابی توصیفی با حقوق اساسی کودک در محیطهای آموزشی متناسب بوده و از این منظر مورد تایئد است.
کلید واژه ها: حقوق کودک. حقوق تربیتی. ارزشیابی تحصیلی. ارزشیابی توصیفی.