ياددهي ويادگيري الكترونيكي
ياددهي ويادگيري الكترونيكي
كاربرد رايانه در آموزش
رايانه به سبب برخورداري از قدرت پاسخگوئي به دانش آموزان ، داشتن ظرفيت گسترده براي ذخيره
ودست كاري اطلاعات وقدرت بي نظير در كار وارائة خدمت به تعداد زيادي دانش آموز در آنِ واحد ، به طور وسيعي در مجامع آموزشي دنيا
مورد استفاده قرار گرفته است . رايانه قدرت كنترل وارائة انواع مواد ازقبيل « صدا ، تصوير ثابت ، تصوير متحرك ، فيلمهاي كارتوني و
اطلاعات نوشتاري » دارد . هم چنين مي تواند پاسخهاي دانش آموزان را كه به وسيلة صفحة كليد يا ماوس وارد شده ، ضبط
وبررسي كند و نسبت به آنها عكس العمل نشان داد .
سواد رايانهاي :
زماني سواد صرفاً به معناي سواد كلامي بود وبه قدرت خواندن ونوشتن اطلاق ميشد .از اواسط دهة
1970 باتوسعة سريع استفاده از رايانه ، آگاهي عمومي نسبت به اهميت رايانه در جامعه گسترش يافت . از درون اين آگاهي ، نوعي
سواد جديد به نام سواد رايانهاي كه قدرت درك استفاده از رايانه اطلاق مي شود پديد آمد . به طور كلي سواد رايانهاي به آنچه
شخص دربارة رايانه مي داند وكارهايي كه مي تواند با آن انجام دهد ، اطلاق مي شود .
انواع سواد رايانهاي :
1- سواد مفهومي : اين نوع سواد در افرادي وجود دارد كه عموما اصطلاحات ومفاهيم رايانهاي را
مي دانند واز تأثير رايانه برجامعه نيز باخبرند وممكن است بتواننددربارة مسائل قانوني ، فلسفي
وآداب استفاده از آن ، بحث وگفت وگو كنند .
2- سواد كاربردي : افزوده شدن بعضي مهارتها ي عملي برسواد مفهومي را سواد كاربردي مي
نامند . اشخاصي كه دراين سطح قرار دارند ، قادرند از رايانه براي انجام بعضي كارهاي خود استفاده
كنند ، مهارت آنان ممكن است به روشن كردن رايانه وبه كارگرفتن يك برنامه محدود شود . درعين
حال ، ممكن مهارت آنان آن چنان پيشرفته باشد كه بتوانند چندين برنامة كاربردي رابراي انجام وظايف
پيچيدهتر مورد استفاده قرار دهند .
3- سواد جامع : داشتن توانائي نوشتن يك برنامة رايانهاي كه به درستي از عهدة انجام وظيفهاي
برآيد . افرادي كه داراي سواد جامع هستند ، كنترل كامل رايانه را در دست دارند
يادگيري براساس استفاده از رايانه :
از سال 1980 ، به دنبال تحولات و پيشرفتهاي چشمگيري كه در عرصة سخت افزارها ونرم افزارهاي
رايانهاي به وجود آمد ، يادگيري براساس استفاده از رايانه ، ازحالت ارائة مطالب خارج شد ودرقلب مدارس
ودرون خانهها جا گرفت رايانهها نقشخود را درآموزش وپرورش سراسر دنيا به سرعت گسترش مي
دهند . اين دستگاهها بيشتر براي جوانان جذاب هستند وروز به روز بر جذابيت آنها افزوده مي شود .از
آنجاكه جوانان با تلويزيون واحياناً بازيهاي الكترونيكي آشنا هستندوباآنها بزرگ شدهاند ، با اعتماد به
نفس واشتياق بيشتري ، ازفناوريهاي
رايانهاي استقبال مي كنند .
مزاياي استفاده از رايانه :
طبيعت تعاملي بودن رايانه همة مزاياي آن تحت الشعاع قرار مي دهد . مزاياي خاص استفاده از رايانه
عبارتند از :
1- دانش آموزان مي توانند براساس سرعت يادگيري خود به پيش بروند .
2- به پاسخها وواكنشهاي دانش آموزان بازخورد فوري داده مي شود .
3- صبر وشكيبائي رايانه محيطي بسيارمناسب را به خصوص براي دانش آموزاني كه كُندتراز بقيه
به پيش مي روند ، فراهم مي آورد .
4- رنگ ، موسيقي وگرافيكهاي كاريكاتوري ، صداوبرنامههاي ويديوئي به برنامههاي ارائه شده
واقعيت بيشتري مي بخشد .
5- قدرت رايانه در حفظ مدارك ، وسوابق پيشرفت دانش آموزان براي معلم ودانش آموز بسيار مفيد
است وسبب صرفهجوئي در وقت آنها مي شود .
6- رايانهها امكان دسترسي ساده به اطلاعات فراوان را فراهم مي سازند .
7- رايانه مي تواند آموزش قابل اعتماد ويكساني را براي همة دانش آموزان فراهم آورد .
8- استفاده از رايانه ، زمان آموزش مهارتها ومفاهيم را تقليل مي دهد .
9- رايانهها امكان به خاطر سپردن طولانيتر مطالب آموخته شده را فراهم مي آورند .
10- رايانهها در افزايش رغبت دانش آموزان براي آمدن به مدرسه وانجام كارهاي مدرسهاي بسيار
مؤثر بودهاند .
انواع برنامههاي آموزشي رايانهاي :
برنامههاي يادگيري براساس رايانه را حداقل به هشت دسته تقسيم كردهاند :
1- برنامههاي مشق وتمرين : دراين گونه برنامهها از صبر وحوصلة نامحدود رايانه ، توانائي آن در
دادن بازخوردهاي فوري وهم چنين تقويت آموختههاي دانش آموزان استفاده مي كنند وزمينه را براي
تمرينهاي متوالي فراهم مي آورند .
2- برنامههاي مربيگري : هدف اصلي اين برنامهها ، آموزش مفاهيم جديد به دانش آموزان است .
دراين نوع برنامهها فرض براين است كه دانش آموزان هيچ نوع اطلاعات قبلي ندارند يا اطلاعات آنان
دربارة موضوع مورد بحث ، بسيار محدود است اين نوع برنامههاي آموزشي ، دانش آموزان را در درك
يك مفهوم قدم به قدم به پيش مي برند .
3- بازيهاي آموزشي : بازيهاي آموزشي ، برنامههايي هستند كه از طريق بازي ، مفاهيم جديد
يا كاربرد مفاهيم رابه دانش آموزان مي دهند . اينگونه برنامهها مانند بازيهاي معمولي داراي
مجموعهاي از قوانين وروش برنده شدن هستند .
4- برنامههاي شبيه سازي : برنامههاي شبيه سازي ، اجراي موقعيتهاي آموزشي را كه به دليل
هزينه ، خطرناك بودن ووقت محدود كلاس غيرممكن است امكان پذيرمي سازند .اين نوع برنامهها به
يادگيرنده اجازه مي دهند تا باتغيير عوامل متغير ، موقعيتهاي متعددي رابررسي كند وبانتايج آنها
آشنا شود .
5- برنامههاي مشكل گشائي : برنامههاي مشكل گشائي ، مشكلي را براي بررسي وحل كردن
در محيطي بسيار طبيعي وشبيه به محيط اصلي ، به دانش آموزان ارائه مي دهند . دانش آموزان
بايد با بهرهگيري از اطلاعات موجود ودر دسترس ، در محيط رايانهاي روشي رابراي حل مشكل در نظر
بگيرند ومشكل را حل كنند .
6- برنامههاي جستوجوگري : دانش آموزان هم چنين مي توانند از رايانه براي دستيابي به
اطلاعات ضبط شده برروي ديسكهاي فشرده واينترنت استفاده كنند .
7- برنامههاي آزموني : رايانهها براي ارائة آزمونها وتصحيح آنها بسيار مطلوبند . رايانه مي تواند
براساس پاسخهاي دانش آموزان ، پرسشهاي مناسب ديگري رابه آنان ارائه دهد .
8- برنامه نويسي رايانهاي : رايانهها بااين هدف ساخته شدهاند كه كارهاي خاصّي راباتوجه به
برنامهاي پيش بيني شده ، انجام دهند . اين برنامههاازطريق دستوراتي كه بااستفاده از زبانهاي
رايانهاي نوشته شدهاند تهيه مي شوند .
كاربردهاي كلي رايانه در آموزش ويادگيري :
در اوايل دهة 1980 تيلور R.P. Taylor پيشنهاد كرد كه معلمان كاربردهاي رايانه رابه سه دسته تقسيم
كنند :
الف: كاربردهاي تعليم دهنده : كاربردهاي تعليم دهنده ، استفاده از برنامههايي است كه محتواي
آموزشي را ارائه مي دهند .
ب: كاربردهاي تعليم گيرنده : كاربردهاي تعليم گيرنده ، نقش سنتي دانش آموزورايانه را وارونه
ساختهاند . دراين نوع برنامهها ، دانش آموزان با به كارگيري يك زبان رايانهاي به رايانه آموزش مي دهد .
اوبه رايانه مي آموزد كه وظايف جديد وپيچيدهاي را كه قبلاً ازعهدة آن برنمي آمده ، انجام دهد.
ج : كاربردهاي ابزاري :كاربردهاي ابزاري رايانهاي دانش آموز را قادر مي سازند كه باتوجه به
مشخصههاي نرم افزار ، موضوع مورد بررسي رابه صورتي كاملاً منحصر به فرد مرتب كرده با آن كار كند .
شاهراههاي اطلاعاتي
Information Superhighway
وفناوري ارتباطات واطلاعات
& Information Connection Technology
ICT
يادگيري الكترونيكي يعني آموزش ازراه اينترنت ونرم افزارهاي رايانهاي مي باشد
درسال 1969 ميلادي ، فكر ايجاد يك شبكة مستحكم « آرپانِت Arpanet » در كشور آمريكا وبه منظور
اتصال چندين محل تحقيقاتي به يكديگر به وجود آمد . در آن زمان شبكههاي رايانهاي بسيار شكننده
وآسيب پذير بودند ، به اين معني كه اگر يك قسمت از شبكه از كار مي افتاد ، كلية شبكه نيز كارايي
خودرا از دست مي داد . براي شبكهاي مستحكمتر ، هر رايانه را برروي شبكة آرپانِت از طريق چندين خط
اتصالي به رايانههاي ديگر متصل مي كردند . به اين ترتيب ، چنانچه يك يا چند خط اتصالي از كار مي افتاد
، خطوط ارتباطي ديگر مي توانستند به كار خود ادامه دهند . درسال 1986 ميلادي ، شبكة رايانهاي
سازمان ملي علوم ، به عنوان يك شبكة رايانهاي غير انتفاعي به وجود آمد ، اين شبكه شش مركز
رايانهاي را به يكديگر متصل مي كرد ، سپس به شبكة اينترنت معروف شد .به دليل ازدياد استفاده از اين
شبكه ، درسال 1989 ميلادي بر سرعت انتقال اطلاعات آن افزودند . اين افزايش سرعت سبب تسريع
استفاده از اينترنت شد ، به طوري كه درسال 1991 ، دوباره مجبور به افزايش سرعت انتقال اطلاعات
شدند تا بتوانند جوابگوي اين تقاضا باشند .
اينترنت مادر شبكههاي رايانهاي
اينترنت مادر شبكههااست ورايانهها را در سراسر دنيا به يك سيستم عظيم ارتباطات جهاني تبديل كرده
است . رايانهها از اين طريق مي توانند اطلاعات را بايكديگر ردّ وبدل كنند . به بياني علميتر ، اينترنت يك
شبكة ارتباطات گسترده « Wide Area Network يا WAN » است كه از تعداد زيادي شبكههي
كوچك محلي « Local Area Network يا LAN » تشكيل شدهاست .
شبكههاي كوچك محلي به طور ساده از ارتباط دست كم دورايانه از طريق سيم ايجاد مي گردند .
هريك از اين رايانهها مي تواند با ديگري ارتباط برقرار كند ودر منابع موجود برروي شبكه باديگري سهيم
شود . هنگامي كه چند شبكة كوچك محلي «LAN » به هم متصل مي شوند،شبكة ارتباطات گستردة
«WAN» به وجود مي آيد . اتصال « WAN » ها در جهان به يكديگر شبكة اينترنت را تشكيل دادهاست .
يكي از دلايل پيشرفت سرسام آور اينترنت ، سادگي استفاده از آن است . بااستفاده از نرم افزارهاي
گشت وگذار وِب « World Wide Web يا Web » ازقبيل نِت اسكيپ « Netscape » مي توان مواد
چاپي ، تصاويررنگي ، برنامههاي كوتاه ويديويي ، صدا وغيره را برروي وِب ارائه داد .
مزاياي استفاده از شاهراههاي اطلاعاتي ICT
مزاياي بسيار واميدوار كنندة اين شبكه به قرار زير است :
1- مبادلة پست الكترونيكي واطلاعات در محيطي بسيار وسيع .
2- تبادل نظر وكنش متقابل روي – خط « On-line » باساير استفاده كنندگان اين شبكه .
3- بالابردن ميزان مشاركت وتعامل بين افراد تحت آموزش .
4- دسترسي بدون وقفه وفوري به روز آمدترين اطلاعات .
5- كنترل مؤثرودقيق ميزان پيشرفت يادگيرنده در فرايند آموزش .
6- يكسان سازي مطالب ومحتواي آموزشي .
7- بهنگام رساني سريع مطالب ومضامين آموزشي .
8- ذخيره نمودن دانش فني تجربي ومواد آموزشي پس ازپايان دورة آموزشي .
9- شركت در كنفرانسهاي الكترونيكي وحضور در بحثهاي گروههاي هم مرام باعلايق ونظريات
مشترك .
10- دريافت انتشارات الكترونيكي .
11- دسترسي به اطلاعات موجود برروي ريانههاي دور دست ديگر .
12- دسترسي به نرم افزارها وبرنامههاي رايانهاي رايگان .
«Shareware »
13- قابليت به اشتراك گذاري مطالب آموزشي بين مراكز آموزشي مختلف .
محدوديتهاي آموزش الكترونيكي
1- تعاملهاي زندهاي راكه بين دانش آموزان كلاس حضوري وجوددارد نخواهيم
نخواهيم داشت .
2- ممكن است بخاطر محدوديتهاي زير ساختي ومحدوديتهاي مربوط به فناوري در توسعه آموزش
الكترونيكي در مكانهائي كه دسترسي به امكانات ارتباطي پيشرفته غيرممكن يامحدود است با مشكل
روبرو شويم .
توانش يادگيري براساس وِب
درقرن بيست ويكم ، معلمان ومتخصّصان آموزش وپرورش به سمت وسوي « يادگرفتن اين كه چگونه
بايد ياد بگيريم » و « اختيار داشتن » به پيش مي روند . متخصّص سرشناس أموزش وپرورش رالف
تايلور ( Ralph Tyler ) مي گويد : بچهها از طريق كند وكاو وجست وجو مي آموزند . آنان علم
وآگاهي خودرا از راه تجارب مستقيم خود مي سازند . ما بايد به اين نكته توجه داشته باشيم كه
چگونه مي توانيم محيط وفرصتهاي يادگيري را براي آنان گسترش دهيم . معلمان بايد بچهها تشويق
كنند تا فعالانه در كشف دنيا وآن چه در آن است ، درگير شوند . دانش آموزان تنها از راه شركت فعالانه
در استفاده از اطلاعات ذخيره شده در رايانه واينترنت مي توانند مشكل گشائي كنند وياد بگيرند .
استفادههاي كلاسي از اينترنت
1- به عنوان يك منبع ايستاي اطلاعات :
يكي از معمولترين موارد استفادة اينترنت توسط معلمان ، يافتن منابع مورد نياز براي تدريس است .
كلمة ايستا به منابعي اشاره دارد كه در محلي برروي اينترنت به طور ساكن قرار دارند ومعلمان آنهارا
بازيابي مي كنند .
2- استفادههاي پوياي تعاملي :
استفادههاي تعاملي از اينترنت مشخصاً باموارد استفادة مربوط به جمع آوري اطلاعات متفاوتاند ، در
اين حال ، از اينترنت براي جمع كردن افراد به دور يكديگر وبه راه انداختن بحث وگفتگو درميان آنها
استفاده مي شود . از اين طريق اطلاعات از راه بحث وگفتگو جمع آوري مي شوند . به اين موارد
استفاده از اينترنت ، استفادة ( پويا ) گفته مي شود .
3- ارتباط كلاس - با- كلاس :
معلمان مي توانند از اينترنت جهت درگيرساختن دانش آموزان خود براي همكاري در طرحها استفاده
كنند . معلم مي تواند از مدارس ديگر در نقاط مختلف دنيا كه برروي اينترنت هستند ، براي شركت در
انجام پروژههاي تحقيقي دعوت كند .
4- ارتباط شخص - با - شخص :
يكي ديگر از استفادههاي تعاملي پويا از اينترنت ، ارتباط شخص با شخص از طريق پست الكترونيكي
( E-mail ) است .
5- ارتباط شخص ياكلاس - با - جهان :
گاهي دانش آموزان يا معلمان از اينترنت براي انجام نظرخواهيها استفاده مي كنند . اين كار ازراه
استفاده از ( listservs ) ها يا گروههاي خبري (newsgroups ) كه برروي اينترنت يافت
مي شوند ، انجام مي گيرد .
6- مشكل گشايي:
گاهي معلمان راههايي را مي يابند تا از اينترنت به عنوان محيط مشكل براي يادگيري استفاده
كنند .به اين ترتيب تجربة استفاده از اينترنت براي حل مشكل به كار گرفته مي شود .
هاشم هاشم نژاد
مدرس وتكنولوژيست مركزتربيت معلم شهيد باهنر اصفهان
اول مهرماه 1383
