نقش جـنـگ اطلاعات درمیادین رزم زمینی
چكيده:
حملات ديجيتالي بر عليه زيرساخت‌هاي حياتي شامل حملات برعلیه امنيت عمومي، خدمات شبکه‌هاي بانکي و تجاري، سامانه‌هاي انرژي نظير تاسيسات کنترل در يچه سدهاي کشورها، شبکه برق، آب و گاز و مخابرات اثر گذاشته و بعضاً داراي عواقب خطرناکي مي‌باشند،اين قسم حملات از لحاظ ماهوي ، جنگ ديجيتالي محسوب مي‌گردند و بسته به سطح پيچيدگي حمله ديجيتالي، عواقب آن مي‌تواند در گستره حمله يک گروه مهاجم رايانه‌اي تا حمله‌اي با عواقب استراتژيک و بر ضد امنيت ملي قرار بگيرددرضمن جنگ اطلاعات مي‌تواند فناوري‌هاي جديد از جمله حسگرها، رايانه‌ها، شبكه‌ها و پايگاه‌هاي داده‌اي را مورد بهره‌برداري قرار دهد. در عين حال، نيازمند فناوري پيشرفته نيست. روسها برخلاف ديدگاه آمريکايي، جنگ اطلاعات را مشتمل بر دو حوزه اصلي جنگ اطلاعاتي- رواني و جنگ اطلاعاتي- فني مي‌دانند. از برخي از مهم‌ترين واژگان مختص روسي مي‌توان به «منابع اطلاعاتي»، «مزيت اطلاعاتي» و «توانايي‌هاي بالقوه اطلاعاتي» استفاده شده است که در تعاريف غربي وجود ندارد. در مقوله سلاح اطلاعاتي، روسها آن‌را به مثابه يک سلاح تمام عيار دانسته و حتي فاکتورهاي توليدي قابل لحاظ براي تسليحات فيزيکي متعارف را نيز براي آن درنظر مي‌گيرند. کشور چين از جمله کشوهاي پيشرو در حوزه جنگ‌اطلاعات است به گونه‌اي که در حال حاضر آمريکا، چين را تهديد بالفعل و بالقوه‌اي براي خود در اين حوزه محسوب مي‌کند، توسعه ناگهاني اقتصادي چين در سه دهه اخير، امکان مدرنيزه کردن قابليت‌هاي نظامي پيشرفته نظير زرادخانه هسته‌اي، تجهيزات فضايي و سلاحهاي هوشمند و استراتژيک را براي آن کشور فراهم نموده است. علاوه بر اين، استراتژيست‌هاي چيني در حال بررسي نوعي جنگ جديد هستند که نقطه اتکا آن کسب اطلاعات و انتشار آن، حمله به اطلاعات دشمن و پدافند اطلاعاتي در مقابل دشمن و بعبارتي کسب برتري و تفوق اطلاعاتي در ميادين آتي جنگ بوده، جنگي که در آن شايد يک تراشه الکترونيکي مجتمع در يک کامپيوتر بسيار مفيدتر و موثرتر از يک تن اورانيم باشد. دراین مقاله بابررسی جنگ اطلاعات درکشورهای صاحب تجربه صدرالاشاره ،به جایگاه ونفش جنگ اطلاعات درمیادین رزم زمینی پرداخته می شود.
واژه های کلیدی : جنگ اطلاعات، مدیریت ادراک، کنترل واکنشی، سلاح اطلاعاتی، رزم زمینی
1. مقدمه
يكي از اصلي‌ترين وظايف فرماندهان در ميدان نبرد، درگير شدن با فرايند تصميم‌گيري فرماندهي دشمن است. اين هدف اغلب با استفاده از اطلاعات غلط، بازي با اطلاعات، فريب و يا ساير حيله‌هاي جنگي برآورده مي‌شودکه زیرشاخه ای از جنگ اطلاعات می باشند. به عبارتي جنگ اطلاعات به عنوان فرآيندي درنظر گرفته مي‌شود كه طبيعت جنگ را از كشورگشايي به سمت فلج كردن سيستم‌هاي اطلاعاتي دشمن و درهم شكستن مقاومتش تغيير مي‌دهد. جنگ اطلاعات مي‌تواند فناوري‌هاي جديد از جمله حسگرها، رايانه‌ها، شبكه‌ها و پايگاه‌هاي داده‌اي را مورد بهره‌برداري قرار دهد. ودر عين حال، نيازمند فناوري پيشرفته نيست. جنگ اطلاعات هم كاربرد آفندي دارد وهم پدافندي لذا دراین نوشتار، هدف مروری برراهبردها وسیاست های کشورهای آمريکا ،روسيه وچين که به اختصار آرچ نامیده می شوند درحوزه جنگ اطلاعات بوده که این مهم درقالب مقایسه تطبیقی بین کشورهاي آرچ انجام ونقاط قوت وضعف آنها مورد اشاره قرارمی گیرد.
هفت حوزه راهبردي جنگ‌اطلاعات ازمنظر ايالات متحده
• جنگ فرماندهي و کنترل (C2W)
• جنگ مبتني بر جاسوسي‌هوشمندي (IBW)
• جنگ‌الکترونيک (EW)
• جنگ رواني (PCYW)
• جنگ اطلاعات اقتصادي (EIW)
• جنگ نفوذگري (HW)
• جنگ سايبري (CW)
• حملات ديجيتالي بر عليه زيرساخت‌هاي حياتي آمريکا
اين‌گونه حملات بر امنيت عمومي، خدمات شبکه‌هاي بانکي و تجاري، سامانه‌هاي انرژي نظير تاسيسات کنترل در يچه سدهاي کشورها، شبکه برق، آب و گاز و مخابرات اثر گذاشته و بعضاً داراي عواقب خطرناکي مي‌باشند، اکثريت زيادي از حملات بر عليه زيرساخت‌هاي حياتي مورد اشاره، توسط مهاجمين و هکرهايي صورت مي‌گيرد که انگيزه‌هاي آنها مالي، ارضاء حس کنجکاوي، تفريح و غيره مي‌باشد، ضمن آن‌که برخي از اين حملات مي‌توانند عواقب سختي به صورت از دست رفتن شديد داده‌ها، قطع خدمات يا به غارت رفتن کالاها را به دنبال داشته باشند، به هرحال حملات بر عليه زيرساخت‌هاي حياتي اگر دردست طراحي و هماهنگ شود مي‌تواند بسيار جدي بوده و دولت را با چالشي اساسي مواجه نمايد. البته دراين‌صورت دشمن بايد در نيات خود بسيار مصمم و داراي پيچيدگي و تشکيلات منسجم باشد، اين قسم حملات از لحاظ ماهوي ، جنگ ديجيتالي محسوب مي‌گردند و بسته به سطح پيچيدگي حمله ديجيتالي، عواقب آن مي‌تواند در گستره حمله يک گروه مهاجم رايانه‌اي تا حمله‌اي با عواقب استراتژيک و بر ضد امنيت ملي قرار بگيرد.
• جنگ رايانه‌اي
جنگ رايانه‌اي مي‌تواند فناوري‌هاي جديد از جمله حسگرها، رايانه‌ها، شبكه‌ها و پايگاه‌هاي داده‌اي را مورد بهره‌برداري قرار دهد. در عين حال، نيازمند فناوري پيشرفته نيست. درباره تغيير شكل در ماهيت جنگي است كه درباره سازماندهي و روان شناسي و به همان اندازه فناوري است. دشمنان بيشتر به‌عنوان شبكه، سازمان دهي مي‌شوند تا سلسله مراتبي با فرماندهي كنترل غيرمتمركز.
• جنگ شبكه‌اي
آينده مي‌تواند متعلق به هر كسي باشد كه بر شكل شبكه تسلط يابد ،همانند جنگ رايانه‌اي، انواع سلاحهاي فني و غيرفني در جنگ شبكه‌اي به كار گرفته خواهد شد. در عمليات تلاش خواهند كرد آن‌چه را كه جمعيت هدف مي‌داند و يا فكر ميكند كه در مورد خود و دنياي پيرامونش مي‌داند، مختل، نابود و يا تعديل كند. جنگ شبكه‌اي شامل عمليات رواني و مديريت هوشمند، از جمله اقدامات ديپلماتيك عمومي، تبليغات، خراب كاري سياسي و فرهنگي، فريب يا دخالت در امور رسانه‌هاي محلي، تلاش براي تقويت حركت‌هاي مخالف يا معاند در شبكه‌هاي رايانه‌اي، مي باشد. جنگ‌هاي شبكه‌اي، فناوري اطلاعات را مورد بهره‌برداري قرار مي‌دهند و ممكن است به شبكه‌هاي رايانه‌اي نفوذ كنند. اين جنگ‌ها مي‌توانند بين دولت‌هاي متخاصم، بين دولت‌ها و گروه‌هاي غيرقانوني، مثل تروريست‌ها، قاچاقچيان و يا انتشاردهندگان سلاحهاي كشتار جمعي و يا بين گروه‌هاي سياسي عليه دولت‌ها صورت پذيرد.
2. مديريت ادراک و آگاهی
مديريت ادراک وآگاهی به عمليات اطلاعات اطلاق مي شود که هدف از آن تأثيرگذاري بر ادراک وآگاهی ديگران براي متأثر کردن احساسات، تعقل، تصميم گيري و فعاليت هاي نهايي است. و ارتباط نزديکي با عمليات رواني دارد که هدف از آن تأثيرگذاري بر رفتار به منظور اثرگذاري بر روان آدمي از طريق ترس، خواهش، منطق و ديگر عوامل ذهني است. هدف مي تواند فردي از يک گروه و يا يک بنگاه باشد. مي تواند کل يک ملت را براي تأثير گذاردن بر سياست هاي آن کشور و يا کل جمعيت دنيا را با هدف تغيير سياست هاي بين المللي مورد هدف قرار دهد.
عمليات تهاجمي به افکار يک جمعيت از طريق تزريق محتوا به فضاي اطلاعاتي آن جمعيت، صورت مي گيرد. دسترسي به فضاي اطلاعاتي، از طريق ابزارهاي ارتباطي حاصل مي شود. هر وسيله اي مي تواند مورد بهره برداري قرار بگيرد از ارتباط رو در رو، چاپ و مخابرات گرفته تا پخش برنامه روي آنتن و شبکه هاي رايانه اي. در واقع، مديريت ادراک اغلب به دستکاري رسانه ها، چه خوب و چه بد، گفته مي شود.براى اين كه عمليات روانى در دیگران مؤ ثر واقـع شـود، ايالات متحده بااستفاده ازفضا ی مجازی اینترنت و رسانه های خبری عظیمی که دراختیار دارد ،سعی براعمال بیشترین مديريت ادراک وآگاهی برفکر وذهن مردم دنیا دارد.
2.1. تسليحات اطلاعاتي از منظر روسها
تسليحات اطلاعاتي به چهار دليل اصلي مهم‌ترين ابزارهاي نبرد قرن بيست و يکم خواهند بود :
تسليحات اطلاعاتي به کمک فناوري اطلاعات قادر به توليد اطلاعات ارزان‌تري هستند.
اين تسليحات امکان استخراج اتوماتيک دانش از اطلاعات را فراهم مي‌آورند.
امکان ارسال اطلاعات با نرخي ارزان و سريع به کمک تجهيزات مدرن ارتباطي تقريباً به تمام نقاط زمين فراهم گرديده است.
اثربخشي اطلاعات به‌عنوان سلاح به شدت افزايش يافته است. در حقيقت بروز قابليت چهارم به دليل توسعه تئوري‌هاي پيچيده در حوزه برنامه‌ريزي و برنامه‌ريزي رواني جهت استفاده در سيستم‌هاي اجتماعي بوده است.
کارشناسان روسي برخلاف ديدگاه آمريکايي، جنگ اطلاعات را مشتمل بر دو حوزه اصلي جنگ اطلاعاتي- رواني و جنگ اطلاعاتي- فني مي‌دانند. از برخي از مهم‌ترين واژگان مختص روسي مي‌توان به «منابع اطلاعاتي»، «مزيت اطلاعاتي» و «توانايي‌هاي بالقوه اطلاعاتي» استفاده شده است که در تعاريف غربي وجود ندارد.
در مقوله سلاح اطلاعاتي، روسها آن‌را به مثابه يک سلاح تمام عيار دانسته و حتي فاکتورهاي توليدي قابل لحاظ براي تسليحات فيزيکي متعارف را نيز براي آن درنظر مي‌گيرند.
در حمله به يک منبع اطلاعاتي، هدف دانش آن منبع است.
تاکيد بر سرعت عمل و زمان در حملات اطلاعاتي قابل توجه است.
توجه فراوان و موکد روسها بر جنگ رواني و استنباط آن به‌عنوان يک حوزه مجزاي جنگ اطلاعاتي نيز جالب توجه است.
از طرف ديگر روسها به غير از استفاده از ويروس‌ها در جنگ‌هاي اطلاعاتي- فني به‌منظور تخريب سخت‌افزاري دشمن در تلاش هستند با ويروس‌هاي کامپيوتري که هدف آنها ذهن و روان کاربران آن سيستم‌ها است حوزه جنگ رواني را دگرگون سازند. به‌عنوان مثال طي گزارش‌هايي که در اواخر دهه 90 توسط يکي از مجلات داخلي ارتش آمريکا منتشر شده بود روسها از ويروسي به نام 666 به‌عنوان عامل اثرگذاري بر روان کاربران کامپيوتر استفاده نموده‌اند. ويروس مذکور با ظاهر شدن در هر 25 فريم مانيتور، ترکيب خاصي از رنگ‌ها را نمايش مي‌دهد که پس از مدتي کاربر را اصطلاحاً به حالت خلسه مي‌برد. نيمه هوشياري دست داده به کاربر آنچنان عميق است که مي‌تواند منجر به سکته قلبي و مرگ او گردد.
1.2.1. تسليحات اطلاعاتي- رواني روسيه
تسليحات اطلاعاتي-رواني آن‌دسته از تسليحات مورد استفاده در فعاليت‌هاي اطلاعاتي رواني هستند که به‌منظور اثرگذاردن بر روان، ذهن، اخلاق و يا ساير جنبه‌هاي انساني موثر در جنگ به‌کار مي‌روند. چند مورد از تسليحات رواني روس ها عبارت بودند از :
• تسليحات فرکانسي بسيار بالا
به گفته کارشناسان نظامي روسيه مکانيسم تابش فرکانس‌هاي بسيار بالا بر بدن انسان را به‌صورت قراردادي مي‌توان مشتمل بر دو مکانيسم اطلاعاتي و انرژي‌يابي دانست. تا کنون اثر گرمايي تابش‌هاي زايد SHF بر انسان که در قالب مکانيسم انرژي‌يابي مي‌گنجد به صورت جامعي بررسي شده است. بسته به نوع فرکانس و قدرت آن تابش فرکانس‌هاي راديويي به کارکرد مغز و سيستم اعصاب و مرکزي انسان آسيب وارد مي‌کند.
• تسليحات فروصوت
روسها بر اين باورند که اثر سلاحهاي فروصوت بر بدن و ذهن انسان به‌طور گسترده‌اي در دهه 60 و 70 ميلادي در آمريکا مورد مطالعه قرار گرفته است. مطالعات روسها نيز بيانگر آن است که فراصوت مي‌تواند بر حواس انسان و برخي ارگآن‌هاي داخلي او اثرگذار بوده و آنها را ناکار آمد نمايد. القاي احساس ترس، نااميدي و خطر منجمله اثرات ارتعاشات فروصوت بر حواس انسان است. غش، اختلال در عملکرد سيستم‌ها فيزيولوژيک بدن افزايش احتمال آنفارکتوس قبلي از ديگر اثرات فروصوت بر سربازان و جمعيت غيرنظامي دشمن است. يکي از ويژگي‌هاي مهم اين ارتعاشات توانايي عبور آنها از بتن، بناهاي فلزي و پناهگاه‌ها است.
• تسليحات سايکوترونيک (کنترل ذهن)
در دهه 80 در روسيه و بالاخص آمريکا تحقيقات نسبتاً مفصلي در خصوص انرژي‌هاي زيستي و ارتباط آن با برخي توانائي‌هاي غيرعادي بشتر صورت گرفت. اين شاخه تحقيقاتي که به مطالعه پديدهاي غيرطبيعي در بشر مي‌پرداخت اصطلاحاً پارافيزيولوژيکي خطاب مي‌گردد. به‌عنوان مثال در اين علم روش‌هاي ارسال و دريافت اطلاعات بدون استفاده از ارگآن‌هاي حسي يا مکانيسم‌هايي که ناشي از اثرگذاري انسان بر محس است مورد تحقيق قرار مي‌گيرد. در اين ميان واژه‌ي سايکوترونيک به توليد و بکارگيري ابزارهاي خاصي که بر پايه انرژي‌هاي زيستي کار مي‌کنند اطلاق مي‌گردد. انرژي‌هاي زيستي، ميدآن‌هاي انرژي خاصي هستند که در پيرامون انسان شکل مي‌گيرند. بدين ترتيب تسليحات سايکوترونيک قصد دارند ا زاين انرژي‌هاي زيستي به عنوان يک ابزار نظامي بهره گيرند.
1.2.2. نقش فناوري اطلاعات درافزايش توان تسليحاتي روسيه
روسها بر نقش فناوري اطلاعات در ميدان درگيري اطلاعاتي فني تاکيد مي‌کند و اولويت‌هاي کاري زير را براي ارتش روسيه بر مي‌شمارند :
• توسعه تسليحات هدايت شونده و الکترومغناطيسي
• تسليحات سايبري
• پايانه‌هاي تهاجمي پرنده ونهان‌کار
• سيستم مراقبت و جاسوسي قوي در تمام شرايط آب و هوايي و تسليحات برد بلند دقيق
• تسلط و برتري در اطلاعات فضايي، سيستم‌هاي هشدار زودهنگام، هدايت و فرماندهي و کنترل فضايي
• برتري در کميت و کيفيت موشک‌هاي هدايت دقيق مجهز به سيستم‌هاي الکترونيکي تدافعي و تهاجمي
• توانايي استفاده قدرتمند از ارتباطات الکترونيک به‌منظور برقراري ارتباطات آني، هماهنگي، تلفيق و هدايت آني نيروهاي هوايي، دريايي، زميني و فضايي
• ارسال و ذخيره فوق سريع اطلاعات نبرد به عملگرها
• امکان حفظ مداوم خطوط فرماندهي
• حفاظت مطمئن از اطلاعات ملي، خطوط وشبکه‌هاي اطلاعاتي و مراکز اقتصادي
• روش‌هاي درگير ساختن سيستم اطلاعاتي دشمن
مهم‌ترين شيوه‌ها يا روش‌هاي درگير ساختن سيستم اطلاعاتي دشمن ازمنظر روس ها عبارتند از :
نابودسازي فيزيكي يا انجام عمليات مستقيم برعليه دشمن جهت متوقف كردن كارايي تجهيزات آن. مهم‌ترين شيوه‌هاي نابودسازي فيزيكي عبارتند از دستگيري يا به هلاكت رساندن پرسنل سيستم‌هاي اطلاعاتي، استفاده از نيروهاي ويژه، آتش‌باري بر عليه سيستم‌ها و ناتوان‌سازي‌هاي ديگر.
1.2.3. استفاده از جنگ الكترونيك بر عليه پست‌هاي فرماندهي و يا مراكز الكترونيك.
استفاده از نرم افزارها يا سخت‌افزارهاي برنامه‌ريزي شده جهت آلوده‌سازي و نابودي سيستم‌هاي خودكار فرماندهي و كنترل به منظور حمله غافلگيرانه بر عليه تجهيزات اطلاعاتي يك كشور در آستانه جنگ با آن.
پيچيده‌سازي و آشفته نمودن اطلاعات واصله براي دشمن جهت خلق شرايط دشوار عملياتي ـ استراتژيك و نهايتاً اثرگذاري بر فرايند تصميم سازي او (جنگ رواني يا اثر بازي با اطلاعات).
اعمال اثر رواني عمليات‌هاي فيزيكي جنگ اطلاعاتي بر رهبران، فرماندهان و نيروهاي عملياتي دشمن.
1.2.4. ملاحظات كليدي نُه گانه جنگ اطلاعات در روسيه
• اصول و قواعد طبيعي جنگ اطلاعات
روسها پيش از بررسي و اجراي جنگ اطلاعات معتقدند كه بايد براي اين حوزه يك سري اصول و قواعد ذاتي و طبيعي تعريف شود.
• شيوه‌ها و روش‌هاي اجرا
دومين وجه خاص جنگ اطلاعات در روسيه تفاوت شيوه و روش‌هاي برگزاري جنگ اطلاعاتي در اين كشور به دليل تفاوت مأموريت محوله به آن است. چرا كه اجراي عمليات‌هاي اطلاعاتي در زمان صلح همان‌طوركه در تعاريف بدان اشاره شد از جمله مأموريت‌هاي سرويس‌هاي مجري در روسيه است. در زمان جنگ، عمليات‌هاي اطلاعاتي از ماهيت آشكارتري برخوردارند.
• اثر اجتماعي اطلاعات
سومين و يكي از مهم‌ترين وجوه تمايز تفكر جنگ اطلاعات روسيه اهميت قائل شدن فراوان بر نقش اطلاعات بر اعضاي جامعه است. در حالي كه جنبه اطلاعاتي ـ رواني جنگ اطلاعات در روسيه به شدت مورد توجه و مهم تلقي مي‌گردد. اين درجه از تأكيد به هيچ عنوان در غرب و به‌خصوص در آمريكا مشاهده نمي‌شود.
• انرژي زايي منفي اطلاعات
چهارمين فاكتور كليدي جنگ اطلاعات در روسيه كه ارتباط تنگاتنگي نيز با درگيري اطلاعاتي ـ رواني دارد هدفش اثرگذاري بر انرژي طبيعي است كه انسان‌ها توليد مي‌كنند. اين مفهوم كه از آن به عنوان «مشكل امنيت كاربران كامپيوتر» ياد مي‌شود خروجي چند فاكتور اثرگذار بر انسان نظير دانش، فيزيك، بيولوژي، روانشناسي، سايبرنتيك، فلسفه و مذهب است. از ديدگاه اين تئوري اگر انسان را يك سيستم باز فرض كنيم كه با محيط اطراف خود در قالب مواد، دانش و يا اطلاعات ارتباط برقرار ميكند، آن‌گاه مي‌توان گمان كرد كه اين قالب‌هاي ارتباطي نيز همان‌طوركه انسان بر آنها اثر مي‌گذارند، بر خود انسان نيز اثر گذارده و سبب بروز تغييرات رواني ـ فيزيولوژيكي بر او مي‌گردند.
علاوه بر منابع انرژي زا كه مي توانند در قالب تشعشعات الكترومغناطيسي، آكوستيكي و غيره با انسان در ارتباط باشند، اطلاعات نيز به تنهايي درصورتي‌كه در شكلي برنامه ريزي شده به‌كار گرفته شود مي‌تواند بر عملكرد انسان اثرگذار باشد.
دانشمندان روسي تا آن‌جا پيش رفته‌اند كه برخي از آنها معتقدند به كمك مفاهيم «تعامل كاربر و كامپيوتر» مي‌توان بر آگاهي افراد، گروه‌ها و حتي جامعه اثر گذارد.
• اثر ژئو استراتژيك اطلاعات
به اعتقاد روسها عمليات‌هاي اطلاعاتي به عنوان يك پديده مهم، از اهميتي فراتر از سطح تاكتيكي و عملياتي برخوردار بوده و داراي اهميتي ژئواستراتژيك مي‌باشند. به عنوان مثال برتري اطلاعاتي مي‌تواند با ناتوان‌سازي فرماندهي و كنترل نيروهاي اتمي يا از كار انداختن كد پرتاب موشك‌ها، عملاً معادلات سابق متكي بر تعداد موشك و سرجنگي را از ميان بردارد و تعريف جديدي از توازن استراتژيك ارايه دهد.
• قدرت نظامي اطلاعات
از نگاه روسها توانايي اطلاعاتي يك كشور بايد به عنوان مقياسي تعيين كننده در قدرت نظامي آن كشور مورد محاسبه قرار گيرد. توانايي اطلاعاتي خود متشكل از دو شاخه منابع اطلاعاتي و ابزارهاي اطلاعاتي است.
• اثر اطلاعات بر هنر جنگ
به اعتقاد برخي كارشناسان روسي عمليات‌هاي اطلاعاتي تأثير بسزايي بر هنر رزم دارند. به نظر اين گروه جنگ اطلاعات حوزه‌اي مستقل و خودمحور است كه مي‌تواند بيشترين تأثير را بر مرحله آغازين جنگ گذاشته و اين فاز از جنگ را به شدت غيرقابل پيش‌بيني سازد و عدم قطعيت آن را افزايش دهد. در حقيقت عمليات‌هاي اطلاعاتي مانع درك صحيح از آماده‌سازي‌هاي پيش از جنگ دشمن احتمالي شده است .
• سيستمولوژي اطلاعات
دانشمندان روسي با درك اهميت فراوان علوم سيستمي توجه زيادي به تعاملات متقابل سيستم‌هاي نظامي نموده‌اند. درك منحصر به فرد روسها از تفكر سيستمي نظامي و استفاده گسترده از آن در طرح ريزي‌هاي نظامي، اين حوزه مطالعاتي را در روسيه به يكي از پرطرفدارترين و توسعه يافته‌ترين حوزه هاي علمي بدل كرده است .
• حوزه اطلاعات
حوزه اطلاعات از نگاه فني روسها به بدنه كلي و فضايي اطلاق مي‌گردد كه كليه نرم افزارهاي تخصصي و عمومي به‌منظور ذخيره و تجزيه تحليل اطلاعات كامپيوتري در آن اجرا مي‌شوند. اين حوزه يكي از اصلي‌ترين مناطق درگيري اطلاعاتي از نگاه روسها و نيز غربي‌ها است. دانشمندان روسي يكي از نگراني‌هاي خود را بمب‌هاي عمل كننده در اين حوزه مي‌دانند كه قادرند بدين ترتيب كليه زيرساخت‌هاي اطلاعاتي را نابود سازند. بمب‌هاي الگوريتمي كه بخشي از الگوريتم را ناتوان ساخته و در نتيجه بدون اجازه كاربر محاسبات نامشخصي را اجرا مي‌نمايند و يا توان اجراي ساير نرم افزارها را تحت تأثير قرار مي‌دهند. نمونه‌هايي از تهديدات موجود در اين حوزه است.
• تئوري كنترل واكنشي (RC) روسيه
يكي از اصلي‌ترين وظايف فرمانده در ميدان نبرد، درگير شدن با فرايند تصميم‌گيري فرماندهي دشمن است. اين هدف اغلب با استفاده از اطلاعات غلط، بازي با اطلاعات، فريب و يا ساير حيله‌هاي جنگي برآورده مي‌شود. در روسيه يكي از بنيادي‌ترين ابزارهاي دستيابي به اين هدف، به‌كارگيري تئوري كنترل واكنشي است. از اين روش مي‌توان هم برعليه ذهن بشر و هم بر عليه فرايندهاي تصميم‌سازي كامپيوتري استفاده كرد. تئوري كنترل واكنشي به نوعي مشابه تئوري مديريت ادراک و آگاهي آمريكايي‌ها است ولي با اين تفاوت كه روسها در تئوري خود هدفشان كنترل موضوع است و نه مديريت آن.
بنابراين كنترل واكنشي عبارت است از انتقال انگيزه‌ها و زمينه‌هاي فكري ارگان كنترل كننده به سيستم كنترل شونده تا تصميمات سيستم كنترل شونده مطابق ميل كنترل كننده اتخاذ گردد. هدف كنترل واكنشي تشويق دشمن در اتخاذ تصميماتي بر عليه خودش است.»
يكي از مهم‌ترين كاركردي كنترل واكنشي، استفاده از آن به عنوان ابزار اصلي جنگ اطلاعاتي است. قدمت مفهومي كنترل واكنشي روسيه بسيار بيشتر از مفاهيم غربي جنگ اطلاعات و يا عمليات اطلاعاتي است. حدود چهل سال پيش ، اي لفبور كه بر روي بازي جنگ تحقيق مي نمود، مفهوم كنترل واكنشي را چنين تعريف نمود:
«فرايندي كه به‌كمك آن يك طرف درگيري، دلايل و مباني تصميم‌گيري طرف ديگر را به او تزريق كرده و منتقل ميكند.»
مهم‌ترين بخش تحقيقات چاسوف فرمول بندي ريسك استفاده از كنترل واكنشي است ، چاسوف اصول كنترل واكنشي را در پنج اصل به شرح ذيل خلاصه نموده است :
فرايندهاي هدف ـ محور با پيش‌نياز در اختيار داشتن ليستي از كليه ملاحظات و راهكارهاي كنترل واكنشي.
واقعيت بخشيدن به برنامه‌ها و طرح‌ها و ارزشي ساختن آنها تا ديدي جامع از توانايي‌ها و هوشمندي فرماندهان حاصل شود.
يكپارچه سازي و هماهنگ سازي اهداف و مأموريت‌هاي كنترل واكنشي و نيز زمان، مكان و شيوة اجراي آنها.
مدل سازي يا پيش‌بيني وضعيت طرف درگير در زمان اجراي مأموريت.
پيش بيني وقايع و رويدادهاي احتمالي.
يكي ديگر از مواردي كه در آن به كرات كنترل واكنشي به كار گرفته شد، تلاش شوروي‌ها در گمراه كردن غرب نسبت به توازن اتمي بود. هدف اين ترفندهاي كنترل واكنشي آن بود نشان داده شود كه قدرت موشكي و اتمي شوروي سابق به مراتب قوي‌تر و پيشرفته‌تر از غرب است.
مهم‌ترين و منحصرترين ويژگي كنترل واكنشي ، جامعيت آنست. به طوري كه مي‌توان ادعا كرد مفهوم كنترل واكنشي همان جنگ اطلاعات غربي‌ها است. در حقيقت كنترل واكنشي نسخه روسي جنگ اطلاعات به شمار مي‌رود.
2.2. جايگاه جنگ‌اطلاعات در چين
کشور چين از جمله کشوهاي پيشرو در حوزه جنگ‌اطلاعات است به گونه‌اي که در حال حاضر آمريکا، چين را تهديد بالفعل و بالقوه‌اي براي خود در اين حوزه محسوب مي‌کند، توسعه ناگهاني اقتصادي چين در سه دهه اخير، امکان مدرنيزه کردن قابليت‌هاي نظامي پيشرفته نظير زرادخانه هسته‌اي، تجهيزات فضايي و سلاحهاي هوشمند و استراتژيک را براي آن کشور فراهم نموده است. علاوه بر اين، استراتژيست‌هاي چيني در حال بررسي نوعي جنگ جديد هستند که نقطه اتکا آن کسب اطلاعات و انتشار آن، حمله به اطلاعات دشمن و پدافند اطلاعاتي در مقابل دشمن و بعبارتي کسب برتري و تفوق اطلاعاتي در ميادين آتي جنگ بوده، جنگي که در آن شايد يک تراشه الکترونيکي مجتمع در يک کامپيوتر بسيار مفيدتر و موثرتر از يک تن اورانيم باشد.
بررسي اين فعاليتها چند نتيجه جالب توجه به دست مي‌دهد:
چيني‌ها به اين نتيجه رسيده‌اند که مي‌بايست يک تئوري جنگ‌اطلاعات مختص به خود داشته باشند. اين تئوري بايستي مطابق با فرهنگ، اقتصاد و ساختار نظامي کشور نشان باشد
تئوري جنگ‌اطلاعات چين به شدت متاثر از هنر نظامي چيني است. چين سريعا در حال تدوين تئوري جنگ‌اطلاعات به زيربخش‌هاي متفاوت‌ها در تمام ابعاد، از مشخصه‌ها گرفته تا، تمايزها، اصول، انواع، حوزه‌ها وسطوح جنگ‌اطلاعات، گسترده است اين شاخه‌ها شبيه به روش جنگ‌اطلاعات روسي است و در نتيجه متفاوت با تعاريف و بخشهاي مشابه آن در مخرب است.
ديدگاه چين نسبت به عصر اطلاعات
چگونه عصر اطلاعات بر گرايش چين بسوي جنگ موثر بوده است ، در جواب بايد گفت: چين پي برده است که نمي‌تواند برخي از کشورها را به عنوان يک ابرقدرت با قدرت هسته‌اي فعلي خود تهديد نمايد، اما بعضي از کارهارا با جنگ‌اطلاعات مي‌تواند انجام دهد. براي مثال چين بطور نظري مي‌تواند ثبات مالي آمريکا را در زمان صلح از طريق جنگ‌اطلاعات تهديد نمايد.
گزارش‌هاي حمله هکرها به آزمايشگاههاي آمريکا نشان مي‌دهد که چين حرکت خوبي را در جهت حرکت از تئوري به عمل در موضوعات امنيتي آغاز نموده است. گزارش سون آگوست سال 2000 واشنگتن تايمز حاکي است که هکرها انسيتو دولتي چين با رخنه به سيستم کامپيوتري لوس آلاموس آمريکاحجم عظيمي از اطلاعات حساس ولي غير طبقه‌بندي شده را منتقل نمودند. نظر چين درباره جنگ‌اطلاعات، تنها مختص سربازان و نظاميان نيست بلکه تمامي افراد جامعه و غيرنظاميان را شامل مي‌شود.
در اولين ديدگاه چين درباره جنگ‌اطلاعات درنظر است به دسته‌هاي جنگ شبکه محور و متخصصين کامپيوتري و تشکيل تيپ جنگ‌آوران شبکه، ساختار منظمي داده شود.
جنگ‌اطلاعات، چيني‌ها را وادار به برسي مجدد و برآورد همبستگي نيروها نموده است. از نظر آنها، در عصر‌اطلاعات، نيروهاي نامرعئ نظير توانمندي‌هاي کامپيوتري، ظرفيت مخابراتي و قابليت اطمنيان سيستم‌ها بايستي مدنظر قرار گيرند.
ديدگاه دوم چين درباره جنگ، ملاحضات سنتي آن است که برداشتي جديد از يک تئوري قديمي است. تئوريسين‌هاي چيني عقيده دارند، به دليل افزايش توانمندي و قابليت‌هاي عصر‌اطلاعات، جان تازه‌اي به تئوري جنگ مائو داده شده است.
انجام عمليات با کمک صدها ميليون انسان که از سيستم‌هاي اطلاعاتي باز استفاده مي‌کنند، فرصت مناسبي براي اين تئوري است. تخصص‌هاي مهندسي الکترونيک، کامپيوتر و فناوري‌اطلاعات، اسب‌هاي جنگي دوره جديد بوده و کامپيوترهاي قابل حمل، مانند سربازان عمل مي‌کنند.
در واقع کشور چين با استفاده از مهندسين اطلاعات بي‌شماري که در اختيار دارد، مي تواند به راحتي از کيان خود دفاع نمايد. برنامه‌نويسان مجرب چيني و پتانسيل عظيم در حوزه اطلاعاتي، منابع ارزشمند اين کشور مي‌باشند. ده‌ها ميليون شهروند چيني در اين حوزه فعاليت دارند.
ارتش اين کشور ، 20 دپارتمان را در حوزه جنگ‌اطلاعات تشکيل داده است. اين دپارتمان گردان‌هاي جنگ شبکه، نظير گردان‌هاي جنگ الکترونيک، جنگ هوشمند و جنگ رواني و همين35 تيم خنثي تشکيل داده است. چين براي افزايش قابليت تحرک دفاع ملي از طريق شبکه‌هاي کامپيوتري به دو نکته اساسي توجه خاص نموده است:
• کاربرد شبکه‌هاي تجاري و غيرنظامي در زمان جنگ و مواقع بحران و تسريع قابليت تحرک براي بهبود دفاع ملي.
• بکارگيري نيروهاي فني و تجهيزات علمي و تکنولوژيکي
2.2.1. ده مورد از عمليات اطلاعاتي چين
• کاشتن مين‌هاي اطلاعاتي نظير درهاي پشت قلعه‌اي و اسب تروا
• هدايت شناسايي اطلاعاتي
• تغيير شبکه اطلاعاتي
• رها کردن بمب‌هاي منطقي و اطلاعاتي
• کنار گذاشتن اطلاعات زائد
• انتشار شايعات
• استفاده از ترفندهاي اطلاعاتي
• ساختار نمودن دفاع اطلاعاتي
• پخش اطلاعات کپي شده
• تاسيس پايگاه‌هاي جاسوسي شبکه‌اي
• تحليل چگونگي اثربخشي جنگ اطلاعات بر دكترين نظامي چين
اهداف جنگ اطلاعات برآشفته كردن فرآيند تصميم‌گيري دشمن متمركز شده است.
جنگ اطلاعات برخوردهاي آسيب رساندن از راه دور را ممكن مي‌سازد.
در جنگ اطلاعات، خط مقدم و پشت خط معكوس شده‌اند و تكنسين‌هاي غيرنظامي ممكن است بهترين سربازها باشند.
در مقايسه با سلاحهاي هسته‌اي، دستيابي به سلاحهاي اطلاعاتي براي كشور ضعيف‌تر ساده‌تر است.
در دنياي شبكه‌اي آينده چيپ يك تهديد بالقوه و هر كامپيوتر يك سلاح بالقوه به‌شمار مي‌رود.
تحليل‌گران آكادمي تكنولوژي الكترونيك ارتش خلق چين تفكر چيني را در ارتباط با جنگ اطلاعات در شش مفهوم خلاصه نموده‌اند:
هدف اوليه جنگ اطلاعات حمله به سيستم‌هاي فرماندهي و كنترل دشمن است.
اطلاعات بايد جهت به ستوه درآوردن و گيج نمودن دشمن به‌كارگرفته شود.
تاكتيك‌هاي جنگ اطلاعات عبارتند از حمله به فرماندهان و مراكز فرماندهي دشمن در هر سطحي كه باشند.
چشم‌ها و گوش‌هاي دشمن بايد منهدم گردد. در حاليكه قابليت ديدن و شنيدن نيروهاي خودي مي‌بايست محافظت شوند.
فرآيندهاي فريب اطلاعاتي و اختفاء اطلاعاتي نظير سيستم‌هاي شبكه‌اي MULTI-MODE ، MULTI-PATH و غيره مي‌بايست به كار گرفته شوند.
سلاح‌ها به همراه فناوري اطلاعات، عوامل تسلط در ميدان جنگ خواهند بود. فناوري اطلاعات در جنگ الكترونيك، جنگ فرماندهي و كنترل (C2W) و جنگ به كمك ويروس‌هاي كامپيوتري به كار گرفته خواهد شد.
متفكران چيني، نقش كليدي اطلاعات را در جنگ‌هاي مدرن و پيشرفته، برجسته نموده و حتي نقش برتر در ميادين نبرد را به جنگ اطلاعات داده‌اند. جنگ اطلاعات هم كاربرد آفندي دارد وهم پدافندي
متفكران چيني استدلال مي‌كنند كه آمريكا درحال توسعه "طرح سلاح ويروس كامپيوتري" است كه براساس آن، ويروس‌هايي را در كامپيوترها و تجهيزات الكترونيكي صادراتي جايگذاري ميكند كه هنگام بروز جنگ يا بحران فعال مي‌شوند و تجهيزات را از كار مي‌اندازند.
تحليل گران چيني از به كارگيري ويروس‌هاي كامپيوتري جهت تخريب يا معيوب نمودن قابليت‌هاي دشمن سخن مي‌گويند. به نحوي كه از ويروس‌هاي كامپيوتري مي‌توان جهت تعقيب و ردگيري سيستم‌هاي دشمن استفاده كرده و موشك‌هاي هدايت شونده دشمن را به سمت سكوهاي پرتاب كننده خود منحرف وحمله‌ور نمود.
وقتي كه يك كامپيوتر به‌گونه‌اي تخريب گردد كه نتواند وظيفه خود را به درستي انجام دهد، موشك‌هاي كروز و ديگر سلاحهاي هدايت شونده دقيق به تيرهاي معمولي و بدون هدف تبديل مي‌شوند، و هواپيماهاي با كارآيي بالا، تانك‌ها، كشتي‌هاي جنگي، رادار و سيستم‌هاي فرماندهي در سرگرداني كامل به سر خواهند برد.
به عبارتي جنگ اطلاعات به عنوان فرآيندي درنظر گرفته مي‌شود كه طبيعت جنگ را از كشورگشايي به سمت فلج كردن سيستم‌هاي اطلاعاتي دشمن و درهم شكستن مقاومتش تغيير مي‌دهد.
2.2.2. اصول جنگ نامتقارن چين
بسياري از اصول جنگ نامتقارن، كه شامل اصول جنگ اطلاعات نيز مي‌باشد، قسمي از تفكر 2000 ساله چيني‌ها است:
با شناخت دشمن و خود در يكصد ميدان جنگ، در خطر نخواهي بود.
مهارت عالي در جنگ، دشمن را بدون جنگ به شكست مي‌كشاند.
اول به استراتژي دشمن يورش ببر، سپس به اتحادش.
ريشه‌هاي فرهنگي جنگ اطلاعات چين
طراحان نظامي چيني از فاصله زيادي كه بين فناوري نظامي خود و فناوري رقبايشان نظير آمريكا وجود دارد، به خوبي آگاه هستند لذا استراتژيست هاي چيني نسخه‌اي را براي شكست دادن (يك قوي) توسط (يك ضعيف) ارائه داده‌اند همان گونه كه مدير سابق دپارتمان استراتژي آكادمي علوم نظامي چين يادآور شده: چين بايستي بر مطالعه روش‌هاي پيروزي با تجهيزات اندك عليه دشمناني با تجهيزات بسيار، تأكيد نمايد. " استفاده اندك" براي "غلبه بر بسيار" عقيده مرسوم نظام چين است كه برداشتي از جنگ نامتقارن است.
2.2.3. جنگ اطلاعات چين و اينترنت
دسترس پذيري گسترده كامپيوترها، فرصت‌هاي بسيار زيادي براي افراد به عنوان بخش فعالي از جنگ اطلاعات به وجود آورده است. موارد ديگري كه توسط متفكرين چيني در اين منظر به آن اشاره شده است عبارت است از :
هر كس كه با كامپيوتر آشنا است امكان اينكه در شبكه به عنوان "جنگجو" تلقي شود، وجود دارد.
توسعه اينترنت فرصت‌هاي جديدي را براي افراد، جهت شركت مستقيم در جنگ اطلاعات ايجاد ميكند.
در جنگ اطلاعات، تنها نبايد به نيروهاي مسلح متكي بود، بلكه ارجح آن است كه عموم مردم بتوانند در آن سهيم باشند.
شبكه‌هاي كامپيوتري زيربنايي براي جنگ اطلاعات هستند. جنگ اطلاعات، جنگي است كه توسط انسان‌هايي كه در شرايط فوق فناوري قرار دارند ايجاد شده است. اين جنگ توسط نيروي نظامي ايجاد نشده، بلكه به كمك شبكه‌هاي سراسري جهان رخ داده است.
با شناسايي تأثير روزافزون فناوري اطلاعات بر روي اقتصاد و دفاع ملي، چند تحليل‌گر چيني كشور خود را به "بنا كردن شبكه ابر شاه‌راه اطلاعاتي با مشخصه‌هاي متمايز چيني" توصيه نموده‌اند. اين شبكه‌هاي ابر سرعت، ابر ظرفيت و گسترده اطلاعاتي در تجارت و ميدان جنگ به كار مي‌روند.
3. منابع و مراجع
1. دی .ای .دنینگ، جنگ اطلاعات وامنیت ، موسسه فرهنگی هنری پردازش هوشمند علایم، مترجمین (ج .شیخ زادگان،م.حسین نژاد،م.روحانی ) ، شابک : 0-0-95935-964 ، 1383 ،
2. ع.ديو سالار ،استراتژي ها ومعماري کلانC4I درروسيه ، طرح فراسازماني فاوا موسسه آموزشي وتحقيقاتي صنايع دفاعي ، آذر 1385.
3. ق.فولادي ،ح.دهقاني ، جنگ اطلاعات به سبک چيني ، ويژه نامه همايش سراسري C4I-ICT،انجمن علمي فرماندهي وکنترل ، بهار 1384 .
4. ا.ملکيان ، "نفوذگري در شبکه و روش‌هاي مقابله با آن"، چاپ دوم، انتشارات وزارت ارشاد، شابک: ۳-۵۸-۵۸۰۱-۹۶۴، تير ۱۳۸۳.
5. ر. امير صوفي،اينترنت ومعنويت،1385، در آدرس اينترنتي ،
http://rsoofi.blogfa.com
6. Robert C. Seacord, Allen D. Householder, “A Structured to Classifying Security Vulnerabilities”, Technical Note, Software Engineering Institute, Carnegie Mellon University, January 2005.
7. Greg Hoglund, Gray McGraw, “Exloiting Software: How to break Code”, Third Printing, Addison-Wesley, ISBN: 0201786958, April 2004.
8. James C. Fodter, Vitaly Osipov, Nisha Bhalla, Niels Heinen, “Buffer Overflow Attacks: Detect, Exploit, Prevent”, ISBN: 1-932266-67-4, Syngress press, 2005.
9. Jun Xu, Zbigniew Kalbarczyk, Sanjay Patel, Ravishankar K. Iyer, “Architecture Support for Defending Against Buffer Overflow Attacks”, In 2nd Workshop on Evaluating and Architecting System Dependability (EASY), 2002.
10. Maciej Ogorkiewicz, Piiotr Frej. Analysis of Buffer Overflow Attacks, Nov 2002, Windows OS Security, available at:
11. http://www.windowsecurity.com/articles/Analysis_of_Buffer_Overflow_Attacks.html
12. Crispin Cowan, Perry Wagle, Calton Pu, Steve Beattie, Jonathan Walpole, “Buffer Overflows: Attacks and Defenses for the Vulnerability of the Decade”, In DARPA Information Survivability Conference and Exposition (DISCEX 2000), Jan 2000. Available at: http://downloads.securityfocus.com/library/discex00.pdf
13. John viega, Gary McGraw, “Building Secure Software: How to Avoid Security Problems the Right Way”, ISBN: 020172152X, 4th printing, Addison-Wesley, 2004.
14. James C. Foster, Mike Price, “Sockets, Shellcode, Porting and Coding; Reverse Engineering Exploits and Tool Coding For Security Professionals”, ISBN: 1-597490-05-9, Syngress Publishing, 2005.
15. Gunter Ollmann, “Understanding the cause and effect of CSS (XSS) Vulnerabilities”, Thechnical info site, available at: http://www.technicalinfo.net/papers/CSS.html
16. Alejandro Gervasio. “A Quick Look at Cross Site Scripting”, 2005-01-04, available at: http://www.devshed.com/c/a/Security/A-Quick-Look-at-Cross-Site-Scripting/
17. The Cross Site Scripting FAQ, www.cgisecurity.com/articles/xss-faq.shtml
18. Amit Klein. “Cross Site Scripting Explained”, Sanctum Security Group, June 2002, Available at: http://crypto.stanford.edu/cs155/CSS.pdf
19. Definition of a Security Vulnerability, The Microsoft Security Response Center, Microsoft Technet, 2005, available at: http://www.microsoft.com/technet/ columns/security/essays/vulnrbl.asp
20. OWASP Top Ten Project, available at: http://www.owasp.org/documentation/topten.html
21. OWASP Web Application Penetration Checklist, available at: http://sf.gds.tuwien.ac.at/00-pdf/o/owasp/OWASPWebAppPenTestList1.1.pdf
حملات ديجيتالي بر عليه زيرساخت‌هاي حياتي شامل حملات برعلیه امنيت عمومي، خدمات شبکه‌هاي بانکي و تجاري، سامانه‌هاي انرژي نظير تاسيسات کنترل در يچه سدهاي کشورها، شبکه برق، آب و گاز و مخابرات اثر گذاشته و بعضاً داراي عواقب خطرناکي مي‌باشند،اين قسم حملات از لحاظ ماهوي ، جنگ ديجيتالي محسوب مي‌گردند و بسته به سطح پيچيدگي حمله ديجيتالي، عواقب آن مي‌تواند در گستره حمله يک گروه مهاجم رايانه‌اي تا حمله‌اي با عواقب استراتژيک و بر ضد امنيت ملي قرار بگيرددرضمن جنگ اطلاعات مي‌تواند فناوري‌هاي جديد از جمله حسگرها، رايانه‌ها، شبكه‌ها و پايگاه‌هاي داده‌اي را مورد بهره‌برداري قرار دهد. در عين حال، نيازمند فناوري پيشرفته نيست. روسها برخلاف ديدگاه آمريکايي، جنگ اطلاعات را مشتمل بر دو حوزه اصلي جنگ اطلاعاتي- رواني و جنگ اطلاعاتي- فني مي‌دانند. از برخي از مهم‌ترين واژگان مختص روسي مي‌توان به «منابع اطلاعاتي»، «مزيت اطلاعاتي» و «توانايي‌هاي بالقوه اطلاعاتي» استفاده شده است که در تعاريف غربي وجود ندارد. در مقوله سلاح اطلاعاتي، روسها آن‌را به مثابه يک سلاح تمام عيار دانسته و حتي فاکتورهاي توليدي قابل لحاظ براي تسليحات فيزيکي متعارف را نيز براي آن درنظر مي‌گيرند. کشور چين از جمله کشوهاي پيشرو در حوزه جنگ‌اطلاعات است به گونه‌اي که در حال حاضر آمريکا، چين را تهديد بالفعل و بالقوه‌اي براي خود در اين حوزه محسوب مي‌کند، توسعه ناگهاني اقتصادي چين در سه دهه اخير، امکان مدرنيزه کردن قابليت‌هاي نظامي پيشرفته نظير زرادخانه هسته‌اي، تجهيزات فضايي و سلاحهاي هوشمند و استراتژيک را براي آن کشور فراهم نموده است. علاوه بر اين، استراتژيست‌هاي چيني در حال بررسي نوعي جنگ جديد هستند که نقطه اتکا آن کسب اطلاعات و انتشار آن، حمله به اطلاعات دشمن و پدافند اطلاعاتي در مقابل دشمن و بعبارتي کسب برتري و تفوق اطلاعاتي در ميادين آتي جنگ بوده، جنگي که در آن شايد يک تراشه الکترونيکي مجتمع در يک کامپيوتر بسيار مفيدتر و موثرتر از يک تن اورانيم باشد. دراین مقاله بابررسی جنگ اطلاعات درکشورهای صاحب تجربه صدرالاشاره ،به جایگاه ونفش جنگ اطلاعات درمیادین رزم زمینی پرداخته می شود.
واژه های کلیدی : جنگ اطلاعات، مدیریت ادراک، کنترل واکنشی، سلاح اطلاعاتی، رزم زمینی
1. مقدمه
يكي از اصلي‌ترين وظايف فرماندهان در ميدان نبرد، درگير شدن با فرايند تصميم‌گيري فرماندهي دشمن است. اين هدف اغلب با استفاده از اطلاعات غلط، بازي با اطلاعات، فريب و يا ساير حيله‌هاي جنگي برآورده مي‌شودکه زیرشاخه ای از جنگ اطلاعات می باشند. به عبارتي جنگ اطلاعات به عنوان فرآيندي درنظر گرفته مي‌شود كه طبيعت جنگ را از كشورگشايي به سمت فلج كردن سيستم‌هاي اطلاعاتي دشمن و درهم شكستن مقاومتش تغيير مي‌دهد. جنگ اطلاعات مي‌تواند فناوري‌هاي جديد از جمله حسگرها، رايانه‌ها، شبكه‌ها و پايگاه‌هاي داده‌اي را مورد بهره‌برداري قرار دهد. ودر عين حال، نيازمند فناوري پيشرفته نيست. جنگ اطلاعات هم كاربرد آفندي دارد وهم پدافندي لذا دراین نوشتار، هدف مروری برراهبردها وسیاست های کشورهای آمريکا ،روسيه وچين که به اختصار آرچ نامیده می شوند درحوزه جنگ اطلاعات بوده که این مهم درقالب مقایسه تطبیقی بین کشورهاي آرچ انجام ونقاط قوت وضعف آنها مورد اشاره قرارمی گیرد.
هفت حوزه راهبردي جنگ‌اطلاعات ازمنظر ايالات متحده
• جنگ فرماندهي و کنترل (C2W)
• جنگ مبتني بر جاسوسي‌هوشمندي (IBW)
• جنگ‌الکترونيک (EW)
• جنگ رواني (PCYW)
• جنگ اطلاعات اقتصادي (EIW)
• جنگ نفوذگري (HW)
• جنگ سايبري (CW)
• حملات ديجيتالي بر عليه زيرساخت‌هاي حياتي آمريکا
اين‌گونه حملات بر امنيت عمومي، خدمات شبکه‌هاي بانکي و تجاري، سامانه‌هاي انرژي نظير تاسيسات کنترل در يچه سدهاي کشورها، شبکه برق، آب و گاز و مخابرات اثر گذاشته و بعضاً داراي عواقب خطرناکي مي‌باشند، اکثريت زيادي از حملات بر عليه زيرساخت‌هاي حياتي مورد اشاره، توسط مهاجمين و هکرهايي صورت مي‌گيرد که انگيزه‌هاي آنها مالي، ارضاء حس کنجکاوي، تفريح و غيره مي‌باشد، ضمن آن‌که برخي از اين حملات مي‌توانند عواقب سختي به صورت از دست رفتن شديد داده‌ها، قطع خدمات يا به غارت رفتن کالاها را به دنبال داشته باشند، به هرحال حملات بر عليه زيرساخت‌هاي حياتي اگر دردست طراحي و هماهنگ شود مي‌تواند بسيار جدي بوده و دولت را با چالشي اساسي مواجه نمايد. البته دراين‌صورت دشمن بايد در نيات خود بسيار مصمم و داراي پيچيدگي و تشکيلات منسجم باشد، اين قسم حملات از لحاظ ماهوي ، جنگ ديجيتالي محسوب مي‌گردند و بسته به سطح پيچيدگي حمله ديجيتالي، عواقب آن مي‌تواند در گستره حمله يک گروه مهاجم رايانه‌اي تا حمله‌اي با عواقب استراتژيک و بر ضد امنيت ملي قرار بگيرد.
• جنگ رايانه‌اي
جنگ رايانه‌اي مي‌تواند فناوري‌هاي جديد از جمله حسگرها، رايانه‌ها، شبكه‌ها و پايگاه‌هاي داده‌اي را مورد بهره‌برداري قرار دهد. در عين حال، نيازمند فناوري پيشرفته نيست. درباره تغيير شكل در ماهيت جنگي است كه درباره سازماندهي و روان شناسي و به همان اندازه فناوري است. دشمنان بيشتر به‌عنوان شبكه، سازمان دهي مي‌شوند تا سلسله مراتبي با فرماندهي كنترل غيرمتمركز.
• جنگ شبكه‌اي
آينده مي‌تواند متعلق به هر كسي باشد كه بر شكل شبكه تسلط يابد ،همانند جنگ رايانه‌اي، انواع سلاحهاي فني و غيرفني در جنگ شبكه‌اي به كار گرفته خواهد شد. در عمليات تلاش خواهند كرد آن‌چه را كه جمعيت هدف مي‌داند و يا فكر ميكند كه در مورد خود و دنياي پيرامونش مي‌داند، مختل، نابود و يا تعديل كند. جنگ شبكه‌اي شامل عمليات رواني و مديريت هوشمند، از جمله اقدامات ديپلماتيك عمومي، تبليغات، خراب كاري سياسي و فرهنگي، فريب يا دخالت در امور رسانه‌هاي محلي، تلاش براي تقويت حركت‌هاي مخالف يا معاند در شبكه‌هاي رايانه‌اي، مي باشد. جنگ‌هاي شبكه‌اي، فناوري اطلاعات را مورد بهره‌برداري قرار مي‌دهند و ممكن است به شبكه‌هاي رايانه‌اي نفوذ كنند. اين جنگ‌ها مي‌توانند بين دولت‌هاي متخاصم، بين دولت‌ها و گروه‌هاي غيرقانوني، مثل تروريست‌ها، قاچاقچيان و يا انتشاردهندگان سلاحهاي كشتار جمعي و يا بين گروه‌هاي سياسي عليه دولت‌ها صورت پذيرد.
2. مديريت ادراک و آگاهی
مديريت ادراک وآگاهی به عمليات اطلاعات اطلاق مي شود که هدف از آن تأثيرگذاري بر ادراک وآگاهی ديگران براي متأثر کردن احساسات، تعقل، تصميم گيري و فعاليت هاي نهايي است. و ارتباط نزديکي با عمليات رواني دارد که هدف از آن تأثيرگذاري بر رفتار به منظور اثرگذاري بر روان آدمي از طريق ترس، خواهش، منطق و ديگر عوامل ذهني است. هدف مي تواند فردي از يک گروه و يا يک بنگاه باشد. مي تواند کل يک ملت را براي تأثير گذاردن بر سياست هاي آن کشور و يا کل جمعيت دنيا را با هدف تغيير سياست هاي بين المللي مورد هدف قرار دهد.
عمليات تهاجمي به افکار يک جمعيت از طريق تزريق محتوا به فضاي اطلاعاتي آن جمعيت، صورت مي گيرد. دسترسي به فضاي اطلاعاتي، از طريق ابزارهاي ارتباطي حاصل مي شود. هر وسيله اي مي تواند مورد بهره برداري قرار بگيرد از ارتباط رو در رو، چاپ و مخابرات گرفته تا پخش برنامه روي آنتن و شبکه هاي رايانه اي. در واقع، مديريت ادراک اغلب به دستکاري رسانه ها، چه خوب و چه بد، گفته مي شود.براى اين كه عمليات روانى در دیگران مؤ ثر واقـع شـود، ايالات متحده بااستفاده ازفضا ی مجازی اینترنت و رسانه های خبری عظیمی که دراختیار دارد ،سعی براعمال بیشترین مديريت ادراک وآگاهی برفکر وذهن مردم دنیا دارد.
2.1. تسليحات اطلاعاتي از منظر روسها
تسليحات اطلاعاتي به چهار دليل اصلي مهم‌ترين ابزارهاي نبرد قرن بيست و يکم خواهند بود :
تسليحات اطلاعاتي به کمک فناوري اطلاعات قادر به توليد اطلاعات ارزان‌تري هستند.
اين تسليحات امکان استخراج اتوماتيک دانش از اطلاعات را فراهم مي‌آورند.
امکان ارسال اطلاعات با نرخي ارزان و سريع به کمک تجهيزات مدرن ارتباطي تقريباً به تمام نقاط زمين فراهم گرديده است.
اثربخشي اطلاعات به‌عنوان سلاح به شدت افزايش يافته است. در حقيقت بروز قابليت چهارم به دليل توسعه تئوري‌هاي پيچيده در حوزه برنامه‌ريزي و برنامه‌ريزي رواني جهت استفاده در سيستم‌هاي اجتماعي بوده است.
کارشناسان روسي برخلاف ديدگاه آمريکايي، جنگ اطلاعات را مشتمل بر دو حوزه اصلي جنگ اطلاعاتي- رواني و جنگ اطلاعاتي- فني مي‌دانند. از برخي از مهم‌ترين واژگان مختص روسي مي‌توان به «منابع اطلاعاتي»، «مزيت اطلاعاتي» و «توانايي‌هاي بالقوه اطلاعاتي» استفاده شده است که در تعاريف غربي وجود ندارد.
در مقوله سلاح اطلاعاتي، روسها آن‌را به مثابه يک سلاح تمام عيار دانسته و حتي فاکتورهاي توليدي قابل لحاظ براي تسليحات فيزيکي متعارف را نيز براي آن درنظر مي‌گيرند.
در حمله به يک منبع اطلاعاتي، هدف دانش آن منبع است.
تاکيد بر سرعت عمل و زمان در حملات اطلاعاتي قابل توجه است.
توجه فراوان و موکد روسها بر جنگ رواني و استنباط آن به‌عنوان يک حوزه مجزاي جنگ اطلاعاتي نيز جالب توجه است.
از طرف ديگر روسها به غير از استفاده از ويروس‌ها در جنگ‌هاي اطلاعاتي- فني به‌منظور تخريب سخت‌افزاري دشمن در تلاش هستند با ويروس‌هاي کامپيوتري که هدف آنها ذهن و روان کاربران آن سيستم‌ها است حوزه جنگ رواني را دگرگون سازند. به‌عنوان مثال طي گزارش‌هايي که در اواخر دهه 90 توسط يکي از مجلات داخلي ارتش آمريکا منتشر شده بود روسها از ويروسي به نام 666 به‌عنوان عامل اثرگذاري بر روان کاربران کامپيوتر استفاده نموده‌اند. ويروس مذکور با ظاهر شدن در هر 25 فريم مانيتور، ترکيب خاصي از رنگ‌ها را نمايش مي‌دهد که پس از مدتي کاربر را اصطلاحاً به حالت خلسه مي‌برد. نيمه هوشياري دست داده به کاربر آنچنان عميق است که مي‌تواند منجر به سکته قلبي و مرگ او گردد.
1.2.1. تسليحات اطلاعاتي- رواني روسيه
تسليحات اطلاعاتي-رواني آن‌دسته از تسليحات مورد استفاده در فعاليت‌هاي اطلاعاتي رواني هستند که به‌منظور اثرگذاردن بر روان، ذهن، اخلاق و يا ساير جنبه‌هاي انساني موثر در جنگ به‌کار مي‌روند. چند مورد از تسليحات رواني روس ها عبارت بودند از :
• تسليحات فرکانسي بسيار بالا
به گفته کارشناسان نظامي روسيه مکانيسم تابش فرکانس‌هاي بسيار بالا بر بدن انسان را به‌صورت قراردادي مي‌توان مشتمل بر دو مکانيسم اطلاعاتي و انرژي‌يابي دانست. تا کنون اثر گرمايي تابش‌هاي زايد SHF بر انسان که در قالب مکانيسم انرژي‌يابي مي‌گنجد به صورت جامعي بررسي شده است. بسته به نوع فرکانس و قدرت آن تابش فرکانس‌هاي راديويي به کارکرد مغز و سيستم اعصاب و مرکزي انسان آسيب وارد مي‌کند.
• تسليحات فروصوت
روسها بر اين باورند که اثر سلاحهاي فروصوت بر بدن و ذهن انسان به‌طور گسترده‌اي در دهه 60 و 70 ميلادي در آمريکا مورد مطالعه قرار گرفته است. مطالعات روسها نيز بيانگر آن است که فراصوت مي‌تواند بر حواس انسان و برخي ارگآن‌هاي داخلي او اثرگذار بوده و آنها را ناکار آمد نمايد. القاي احساس ترس، نااميدي و خطر منجمله اثرات ارتعاشات فروصوت بر حواس انسان است. غش، اختلال در عملکرد سيستم‌ها فيزيولوژيک بدن افزايش احتمال آنفارکتوس قبلي از ديگر اثرات فروصوت بر سربازان و جمعيت غيرنظامي دشمن است. يکي از ويژگي‌هاي مهم اين ارتعاشات توانايي عبور آنها از بتن، بناهاي فلزي و پناهگاه‌ها است.
• تسليحات سايکوترونيک (کنترل ذهن)
در دهه 80 در روسيه و بالاخص آمريکا تحقيقات نسبتاً مفصلي در خصوص انرژي‌هاي زيستي و ارتباط آن با برخي توانائي‌هاي غيرعادي بشتر صورت گرفت. اين شاخه تحقيقاتي که به مطالعه پديدهاي غيرطبيعي در بشر مي‌پرداخت اصطلاحاً پارافيزيولوژيکي خطاب مي‌گردد. به‌عنوان مثال در اين علم روش‌هاي ارسال و دريافت اطلاعات بدون استفاده از ارگآن‌هاي حسي يا مکانيسم‌هايي که ناشي از اثرگذاري انسان بر محس است مورد تحقيق قرار مي‌گيرد. در اين ميان واژه‌ي سايکوترونيک به توليد و بکارگيري ابزارهاي خاصي که بر پايه انرژي‌هاي زيستي کار مي‌کنند اطلاق مي‌گردد. انرژي‌هاي زيستي، ميدآن‌هاي انرژي خاصي هستند که در پيرامون انسان شکل مي‌گيرند. بدين ترتيب تسليحات سايکوترونيک قصد دارند ا زاين انرژي‌هاي زيستي به عنوان يک ابزار نظامي بهره گيرند.
1.2.2. نقش فناوري اطلاعات درافزايش توان تسليحاتي روسيه
روسها بر نقش فناوري اطلاعات در ميدان درگيري اطلاعاتي فني تاکيد مي‌کند و اولويت‌هاي کاري زير را براي ارتش روسيه بر مي‌شمارند :
• توسعه تسليحات هدايت شونده و الکترومغناطيسي
• تسليحات سايبري
• پايانه‌هاي تهاجمي پرنده ونهان‌کار
• سيستم مراقبت و جاسوسي قوي در تمام شرايط آب و هوايي و تسليحات برد بلند دقيق
• تسلط و برتري در اطلاعات فضايي، سيستم‌هاي هشدار زودهنگام، هدايت و فرماندهي و کنترل فضايي
• برتري در کميت و کيفيت موشک‌هاي هدايت دقيق مجهز به سيستم‌هاي الکترونيکي تدافعي و تهاجمي
• توانايي استفاده قدرتمند از ارتباطات الکترونيک به‌منظور برقراري ارتباطات آني، هماهنگي، تلفيق و هدايت آني نيروهاي هوايي، دريايي، زميني و فضايي
• ارسال و ذخيره فوق سريع اطلاعات نبرد به عملگرها
• امکان حفظ مداوم خطوط فرماندهي
• حفاظت مطمئن از اطلاعات ملي، خطوط وشبکه‌هاي اطلاعاتي و مراکز اقتصادي
• روش‌هاي درگير ساختن سيستم اطلاعاتي دشمن
مهم‌ترين شيوه‌ها يا روش‌هاي درگير ساختن سيستم اطلاعاتي دشمن ازمنظر روس ها عبارتند از :
نابودسازي فيزيكي يا انجام عمليات مستقيم برعليه دشمن جهت متوقف كردن كارايي تجهيزات آن. مهم‌ترين شيوه‌هاي نابودسازي فيزيكي عبارتند از دستگيري يا به هلاكت رساندن پرسنل سيستم‌هاي اطلاعاتي، استفاده از نيروهاي ويژه، آتش‌باري بر عليه سيستم‌ها و ناتوان‌سازي‌هاي ديگر.
1.2.3. استفاده از جنگ الكترونيك بر عليه پست‌هاي فرماندهي و يا مراكز الكترونيك.
استفاده از نرم افزارها يا سخت‌افزارهاي برنامه‌ريزي شده جهت آلوده‌سازي و نابودي سيستم‌هاي خودكار فرماندهي و كنترل به منظور حمله غافلگيرانه بر عليه تجهيزات اطلاعاتي يك كشور در آستانه جنگ با آن.
پيچيده‌سازي و آشفته نمودن اطلاعات واصله براي دشمن جهت خلق شرايط دشوار عملياتي ـ استراتژيك و نهايتاً اثرگذاري بر فرايند تصميم سازي او (جنگ رواني يا اثر بازي با اطلاعات).
اعمال اثر رواني عمليات‌هاي فيزيكي جنگ اطلاعاتي بر رهبران، فرماندهان و نيروهاي عملياتي دشمن.
1.2.4. ملاحظات كليدي نُه گانه جنگ اطلاعات در روسيه
• اصول و قواعد طبيعي جنگ اطلاعات
روسها پيش از بررسي و اجراي جنگ اطلاعات معتقدند كه بايد براي اين حوزه يك سري اصول و قواعد ذاتي و طبيعي تعريف شود.
• شيوه‌ها و روش‌هاي اجرا
دومين وجه خاص جنگ اطلاعات در روسيه تفاوت شيوه و روش‌هاي برگزاري جنگ اطلاعاتي در اين كشور به دليل تفاوت مأموريت محوله به آن است. چرا كه اجراي عمليات‌هاي اطلاعاتي در زمان صلح همان‌طوركه در تعاريف بدان اشاره شد از جمله مأموريت‌هاي سرويس‌هاي مجري در روسيه است. در زمان جنگ، عمليات‌هاي اطلاعاتي از ماهيت آشكارتري برخوردارند.
• اثر اجتماعي اطلاعات
سومين و يكي از مهم‌ترين وجوه تمايز تفكر جنگ اطلاعات روسيه اهميت قائل شدن فراوان بر نقش اطلاعات بر اعضاي جامعه است. در حالي كه جنبه اطلاعاتي ـ رواني جنگ اطلاعات در روسيه به شدت مورد توجه و مهم تلقي مي‌گردد. اين درجه از تأكيد به هيچ عنوان در غرب و به‌خصوص در آمريكا مشاهده نمي‌شود.
• انرژي زايي منفي اطلاعات
چهارمين فاكتور كليدي جنگ اطلاعات در روسيه كه ارتباط تنگاتنگي نيز با درگيري اطلاعاتي ـ رواني دارد هدفش اثرگذاري بر انرژي طبيعي است كه انسان‌ها توليد مي‌كنند. اين مفهوم كه از آن به عنوان «مشكل امنيت كاربران كامپيوتر» ياد مي‌شود خروجي چند فاكتور اثرگذار بر انسان نظير دانش، فيزيك، بيولوژي، روانشناسي، سايبرنتيك، فلسفه و مذهب است. از ديدگاه اين تئوري اگر انسان را يك سيستم باز فرض كنيم كه با محيط اطراف خود در قالب مواد، دانش و يا اطلاعات ارتباط برقرار ميكند، آن‌گاه مي‌توان گمان كرد كه اين قالب‌هاي ارتباطي نيز همان‌طوركه انسان بر آنها اثر مي‌گذارند، بر خود انسان نيز اثر گذارده و سبب بروز تغييرات رواني ـ فيزيولوژيكي بر او مي‌گردند.
علاوه بر منابع انرژي زا كه مي توانند در قالب تشعشعات الكترومغناطيسي، آكوستيكي و غيره با انسان در ارتباط باشند، اطلاعات نيز به تنهايي درصورتي‌كه در شكلي برنامه ريزي شده به‌كار گرفته شود مي‌تواند بر عملكرد انسان اثرگذار باشد.
دانشمندان روسي تا آن‌جا پيش رفته‌اند كه برخي از آنها معتقدند به كمك مفاهيم «تعامل كاربر و كامپيوتر» مي‌توان بر آگاهي افراد، گروه‌ها و حتي جامعه اثر گذارد.
• اثر ژئو استراتژيك اطلاعات
به اعتقاد روسها عمليات‌هاي اطلاعاتي به عنوان يك پديده مهم، از اهميتي فراتر از سطح تاكتيكي و عملياتي برخوردار بوده و داراي اهميتي ژئواستراتژيك مي‌باشند. به عنوان مثال برتري اطلاعاتي مي‌تواند با ناتوان‌سازي فرماندهي و كنترل نيروهاي اتمي يا از كار انداختن كد پرتاب موشك‌ها، عملاً معادلات سابق متكي بر تعداد موشك و سرجنگي را از ميان بردارد و تعريف جديدي از توازن استراتژيك ارايه دهد.
• قدرت نظامي اطلاعات
از نگاه روسها توانايي اطلاعاتي يك كشور بايد به عنوان مقياسي تعيين كننده در قدرت نظامي آن كشور مورد محاسبه قرار گيرد. توانايي اطلاعاتي خود متشكل از دو شاخه منابع اطلاعاتي و ابزارهاي اطلاعاتي است.
• اثر اطلاعات بر هنر جنگ
به اعتقاد برخي كارشناسان روسي عمليات‌هاي اطلاعاتي تأثير بسزايي بر هنر رزم دارند. به نظر اين گروه جنگ اطلاعات حوزه‌اي مستقل و خودمحور است كه مي‌تواند بيشترين تأثير را بر مرحله آغازين جنگ گذاشته و اين فاز از جنگ را به شدت غيرقابل پيش‌بيني سازد و عدم قطعيت آن را افزايش دهد. در حقيقت عمليات‌هاي اطلاعاتي مانع درك صحيح از آماده‌سازي‌هاي پيش از جنگ دشمن احتمالي شده است .
• سيستمولوژي اطلاعات
دانشمندان روسي با درك اهميت فراوان علوم سيستمي توجه زيادي به تعاملات متقابل سيستم‌هاي نظامي نموده‌اند. درك منحصر به فرد روسها از تفكر سيستمي نظامي و استفاده گسترده از آن در طرح ريزي‌هاي نظامي، اين حوزه مطالعاتي را در روسيه به يكي از پرطرفدارترين و توسعه يافته‌ترين حوزه هاي علمي بدل كرده است .
• حوزه اطلاعات
حوزه اطلاعات از نگاه فني روسها به بدنه كلي و فضايي اطلاق مي‌گردد كه كليه نرم افزارهاي تخصصي و عمومي به‌منظور ذخيره و تجزيه تحليل اطلاعات كامپيوتري در آن اجرا مي‌شوند. اين حوزه يكي از اصلي‌ترين مناطق درگيري اطلاعاتي از نگاه روسها و نيز غربي‌ها است. دانشمندان روسي يكي از نگراني‌هاي خود را بمب‌هاي عمل كننده در اين حوزه مي‌دانند كه قادرند بدين ترتيب كليه زيرساخت‌هاي اطلاعاتي را نابود سازند. بمب‌هاي الگوريتمي كه بخشي از الگوريتم را ناتوان ساخته و در نتيجه بدون اجازه كاربر محاسبات نامشخصي را اجرا مي‌نمايند و يا توان اجراي ساير نرم افزارها را تحت تأثير قرار مي‌دهند. نمونه‌هايي از تهديدات موجود در اين حوزه است.
• تئوري كنترل واكنشي (RC) روسيه
يكي از اصلي‌ترين وظايف فرمانده در ميدان نبرد، درگير شدن با فرايند تصميم‌گيري فرماندهي دشمن است. اين هدف اغلب با استفاده از اطلاعات غلط، بازي با اطلاعات، فريب و يا ساير حيله‌هاي جنگي برآورده مي‌شود. در روسيه يكي از بنيادي‌ترين ابزارهاي دستيابي به اين هدف، به‌كارگيري تئوري كنترل واكنشي است. از اين روش مي‌توان هم برعليه ذهن بشر و هم بر عليه فرايندهاي تصميم‌سازي كامپيوتري استفاده كرد. تئوري كنترل واكنشي به نوعي مشابه تئوري مديريت ادراک و آگاهي آمريكايي‌ها است ولي با اين تفاوت كه روسها در تئوري خود هدفشان كنترل موضوع است و نه مديريت آن.
بنابراين كنترل واكنشي عبارت است از انتقال انگيزه‌ها و زمينه‌هاي فكري ارگان كنترل كننده به سيستم كنترل شونده تا تصميمات سيستم كنترل شونده مطابق ميل كنترل كننده اتخاذ گردد. هدف كنترل واكنشي تشويق دشمن در اتخاذ تصميماتي بر عليه خودش است.»
يكي از مهم‌ترين كاركردي كنترل واكنشي، استفاده از آن به عنوان ابزار اصلي جنگ اطلاعاتي است. قدمت مفهومي كنترل واكنشي روسيه بسيار بيشتر از مفاهيم غربي جنگ اطلاعات و يا عمليات اطلاعاتي است. حدود چهل سال پيش ، اي لفبور كه بر روي بازي جنگ تحقيق مي نمود، مفهوم كنترل واكنشي را چنين تعريف نمود:
«فرايندي كه به‌كمك آن يك طرف درگيري، دلايل و مباني تصميم‌گيري طرف ديگر را به او تزريق كرده و منتقل ميكند.»
مهم‌ترين بخش تحقيقات چاسوف فرمول بندي ريسك استفاده از كنترل واكنشي است ، چاسوف اصول كنترل واكنشي را در پنج اصل به شرح ذيل خلاصه نموده است :
فرايندهاي هدف ـ محور با پيش‌نياز در اختيار داشتن ليستي از كليه ملاحظات و راهكارهاي كنترل واكنشي.
واقعيت بخشيدن به برنامه‌ها و طرح‌ها و ارزشي ساختن آنها تا ديدي جامع از توانايي‌ها و هوشمندي فرماندهان حاصل شود.
يكپارچه سازي و هماهنگ سازي اهداف و مأموريت‌هاي كنترل واكنشي و نيز زمان، مكان و شيوة اجراي آنها.
مدل سازي يا پيش‌بيني وضعيت طرف درگير در زمان اجراي مأموريت.
پيش بيني وقايع و رويدادهاي احتمالي.
يكي ديگر از مواردي كه در آن به كرات كنترل واكنشي به كار گرفته شد، تلاش شوروي‌ها در گمراه كردن غرب نسبت به توازن اتمي بود. هدف اين ترفندهاي كنترل واكنشي آن بود نشان داده شود كه قدرت موشكي و اتمي شوروي سابق به مراتب قوي‌تر و پيشرفته‌تر از غرب است.
مهم‌ترين و منحصرترين ويژگي كنترل واكنشي ، جامعيت آنست. به طوري كه مي‌توان ادعا كرد مفهوم كنترل واكنشي همان جنگ اطلاعات غربي‌ها است. در حقيقت كنترل واكنشي نسخه روسي جنگ اطلاعات به شمار مي‌رود.
2.2. جايگاه جنگ‌اطلاعات در چين
کشور چين از جمله کشوهاي پيشرو در حوزه جنگ‌اطلاعات است به گونه‌اي که در حال حاضر آمريکا، چين را تهديد بالفعل و بالقوه‌اي براي خود در اين حوزه محسوب مي‌کند، توسعه ناگهاني اقتصادي چين در سه دهه اخير، امکان مدرنيزه کردن قابليت‌هاي نظامي پيشرفته نظير زرادخانه هسته‌اي، تجهيزات فضايي و سلاحهاي هوشمند و استراتژيک را براي آن کشور فراهم نموده است. علاوه بر اين، استراتژيست‌هاي چيني در حال بررسي نوعي جنگ جديد هستند که نقطه اتکا آن کسب اطلاعات و انتشار آن، حمله به اطلاعات دشمن و پدافند اطلاعاتي در مقابل دشمن و بعبارتي کسب برتري و تفوق اطلاعاتي در ميادين آتي جنگ بوده، جنگي که در آن شايد يک تراشه الکترونيکي مجتمع در يک کامپيوتر بسيار مفيدتر و موثرتر از يک تن اورانيم باشد.
بررسي اين فعاليتها چند نتيجه جالب توجه به دست مي‌دهد:
چيني‌ها به اين نتيجه رسيده‌اند که مي‌بايست يک تئوري جنگ‌اطلاعات مختص به خود داشته باشند. اين تئوري بايستي مطابق با فرهنگ، اقتصاد و ساختار نظامي کشور نشان باشد
تئوري جنگ‌اطلاعات چين به شدت متاثر از هنر نظامي چيني است. چين سريعا در حال تدوين تئوري جنگ‌اطلاعات به زيربخش‌هاي متفاوت‌ها در تمام ابعاد، از مشخصه‌ها گرفته تا، تمايزها، اصول، انواع، حوزه‌ها وسطوح جنگ‌اطلاعات، گسترده است اين شاخه‌ها شبيه به روش جنگ‌اطلاعات روسي است و در نتيجه متفاوت با تعاريف و بخشهاي مشابه آن در مخرب است.
ديدگاه چين نسبت به عصر اطلاعات
چگونه عصر اطلاعات بر گرايش چين بسوي جنگ موثر بوده است ، در جواب بايد گفت: چين پي برده است که نمي‌تواند برخي از کشورها را به عنوان يک ابرقدرت با قدرت هسته‌اي فعلي خود تهديد نمايد، اما بعضي از کارهارا با جنگ‌اطلاعات مي‌تواند انجام دهد. براي مثال چين بطور نظري مي‌تواند ثبات مالي آمريکا را در زمان صلح از طريق جنگ‌اطلاعات تهديد نمايد.
گزارش‌هاي حمله هکرها به آزمايشگاههاي آمريکا نشان مي‌دهد که چين حرکت خوبي را در جهت حرکت از تئوري به عمل در موضوعات امنيتي آغاز نموده است. گزارش سون آگوست سال 2000 واشنگتن تايمز حاکي است که هکرها انسيتو دولتي چين با رخنه به سيستم کامپيوتري لوس آلاموس آمريکاحجم عظيمي از اطلاعات حساس ولي غير طبقه‌بندي شده را منتقل نمودند. نظر چين درباره جنگ‌اطلاعات، تنها مختص سربازان و نظاميان نيست بلکه تمامي افراد جامعه و غيرنظاميان را شامل مي‌شود.
در اولين ديدگاه چين درباره جنگ‌اطلاعات درنظر است به دسته‌هاي جنگ شبکه محور و متخصصين کامپيوتري و تشکيل تيپ جنگ‌آوران شبکه، ساختار منظمي داده شود.
جنگ‌اطلاعات، چيني‌ها را وادار به برسي مجدد و برآورد همبستگي نيروها نموده است. از نظر آنها، در عصر‌اطلاعات، نيروهاي نامرعئ نظير توانمندي‌هاي کامپيوتري، ظرفيت مخابراتي و قابليت اطمنيان سيستم‌ها بايستي مدنظر قرار گيرند.
ديدگاه دوم چين درباره جنگ، ملاحضات سنتي آن است که برداشتي جديد از يک تئوري قديمي است. تئوريسين‌هاي چيني عقيده دارند، به دليل افزايش توانمندي و قابليت‌هاي عصر‌اطلاعات، جان تازه‌اي به تئوري جنگ مائو داده شده است.
انجام عمليات با کمک صدها ميليون انسان که از سيستم‌هاي اطلاعاتي باز استفاده مي‌کنند، فرصت مناسبي براي اين تئوري است. تخصص‌هاي مهندسي الکترونيک، کامپيوتر و فناوري‌اطلاعات، اسب‌هاي جنگي دوره جديد بوده و کامپيوترهاي قابل حمل، مانند سربازان عمل مي‌کنند.
در واقع کشور چين با استفاده از مهندسين اطلاعات بي‌شماري که در اختيار دارد، مي تواند به راحتي از کيان خود دفاع نمايد. برنامه‌نويسان مجرب چيني و پتانسيل عظيم در حوزه اطلاعاتي، منابع ارزشمند اين کشور مي‌باشند. ده‌ها ميليون شهروند چيني در اين حوزه فعاليت دارند.
ارتش اين کشور ، 20 دپارتمان را در حوزه جنگ‌اطلاعات تشکيل داده است. اين دپارتمان گردان‌هاي جنگ شبکه، نظير گردان‌هاي جنگ الکترونيک، جنگ هوشمند و جنگ رواني و همين35 تيم خنثي تشکيل داده است. چين براي افزايش قابليت تحرک دفاع ملي از طريق شبکه‌هاي کامپيوتري به دو نکته اساسي توجه خاص نموده است:
• کاربرد شبکه‌هاي تجاري و غيرنظامي در زمان جنگ و مواقع بحران و تسريع قابليت تحرک براي بهبود دفاع ملي.
• بکارگيري نيروهاي فني و تجهيزات علمي و تکنولوژيکي
2.2.1. ده مورد از عمليات اطلاعاتي چين
• کاشتن مين‌هاي اطلاعاتي نظير درهاي پشت قلعه‌اي و اسب تروا
• هدايت شناسايي اطلاعاتي
• تغيير شبکه اطلاعاتي
• رها کردن بمب‌هاي منطقي و اطلاعاتي
• کنار گذاشتن اطلاعات زائد
• انتشار شايعات
• استفاده از ترفندهاي اطلاعاتي
• ساختار نمودن دفاع اطلاعاتي
• پخش اطلاعات کپي شده
• تاسيس پايگاه‌هاي جاسوسي شبکه‌اي
• تحليل چگونگي اثربخشي جنگ اطلاعات بر دكترين نظامي چين
اهداف جنگ اطلاعات برآشفته كردن فرآيند تصميم‌گيري دشمن متمركز شده است.
جنگ اطلاعات برخوردهاي آسيب رساندن از راه دور را ممكن مي‌سازد.
در جنگ اطلاعات، خط مقدم و پشت خط معكوس شده‌اند و تكنسين‌هاي غيرنظامي ممكن است بهترين سربازها باشند.
در مقايسه با سلاحهاي هسته‌اي، دستيابي به سلاحهاي اطلاعاتي براي كشور ضعيف‌تر ساده‌تر است.
در دنياي شبكه‌اي آينده چيپ يك تهديد بالقوه و هر كامپيوتر يك سلاح بالقوه به‌شمار مي‌رود.
تحليل‌گران آكادمي تكنولوژي الكترونيك ارتش خلق چين تفكر چيني را در ارتباط با جنگ اطلاعات در شش مفهوم خلاصه نموده‌اند:
هدف اوليه جنگ اطلاعات حمله به سيستم‌هاي فرماندهي و كنترل دشمن است.
اطلاعات بايد جهت به ستوه درآوردن و گيج نمودن دشمن به‌كارگرفته شود.
تاكتيك‌هاي جنگ اطلاعات عبارتند از حمله به فرماندهان و مراكز فرماندهي دشمن در هر سطحي كه باشند.
چشم‌ها و گوش‌هاي دشمن بايد منهدم گردد. در حاليكه قابليت ديدن و شنيدن نيروهاي خودي مي‌بايست محافظت شوند.
فرآيندهاي فريب اطلاعاتي و اختفاء اطلاعاتي نظير سيستم‌هاي شبكه‌اي MULTI-MODE ، MULTI-PATH و غيره مي‌بايست به كار گرفته شوند.
سلاح‌ها به همراه فناوري اطلاعات، عوامل تسلط در ميدان جنگ خواهند بود. فناوري اطلاعات در جنگ الكترونيك، جنگ فرماندهي و كنترل (C2W) و جنگ به كمك ويروس‌هاي كامپيوتري به كار گرفته خواهد شد.
متفكران چيني، نقش كليدي اطلاعات را در جنگ‌هاي مدرن و پيشرفته، برجسته نموده و حتي نقش برتر در ميادين نبرد را به جنگ اطلاعات داده‌اند. جنگ اطلاعات هم كاربرد آفندي دارد وهم پدافندي
متفكران چيني استدلال مي‌كنند كه آمريكا درحال توسعه "طرح سلاح ويروس كامپيوتري" است كه براساس آن، ويروس‌هايي را در كامپيوترها و تجهيزات الكترونيكي صادراتي جايگذاري ميكند كه هنگام بروز جنگ يا بحران فعال مي‌شوند و تجهيزات را از كار مي‌اندازند.
تحليل گران چيني از به كارگيري ويروس‌هاي كامپيوتري جهت تخريب يا معيوب نمودن قابليت‌هاي دشمن سخن مي‌گويند. به نحوي كه از ويروس‌هاي كامپيوتري مي‌توان جهت تعقيب و ردگيري سيستم‌هاي دشمن استفاده كرده و موشك‌هاي هدايت شونده دشمن را به سمت سكوهاي پرتاب كننده خود منحرف وحمله‌ور نمود.
وقتي كه يك كامپيوتر به‌گونه‌اي تخريب گردد كه نتواند وظيفه خود را به درستي انجام دهد، موشك‌هاي كروز و ديگر سلاحهاي هدايت شونده دقيق به تيرهاي معمولي و بدون هدف تبديل مي‌شوند، و هواپيماهاي با كارآيي بالا، تانك‌ها، كشتي‌هاي جنگي، رادار و سيستم‌هاي فرماندهي در سرگرداني كامل به سر خواهند برد.
به عبارتي جنگ اطلاعات به عنوان فرآيندي درنظر گرفته مي‌شود كه طبيعت جنگ را از كشورگشايي به سمت فلج كردن سيستم‌هاي اطلاعاتي دشمن و درهم شكستن مقاومتش تغيير مي‌دهد.
2.2.2. اصول جنگ نامتقارن چين
بسياري از اصول جنگ نامتقارن، كه شامل اصول جنگ اطلاعات نيز مي‌باشد، قسمي از تفكر 2000 ساله چيني‌ها است:
با شناخت دشمن و خود در يكصد ميدان جنگ، در خطر نخواهي بود.
مهارت عالي در جنگ، دشمن را بدون جنگ به شكست مي‌كشاند.
اول به استراتژي دشمن يورش ببر، سپس به اتحادش.
ريشه‌هاي فرهنگي جنگ اطلاعات چين
طراحان نظامي چيني از فاصله زيادي كه بين فناوري نظامي خود و فناوري رقبايشان نظير آمريكا وجود دارد، به خوبي آگاه هستند لذا استراتژيست هاي چيني نسخه‌اي را براي شكست دادن (يك قوي) توسط (يك ضعيف) ارائه داده‌اند همان گونه كه مدير سابق دپارتمان استراتژي آكادمي علوم نظامي چين يادآور شده: چين بايستي بر مطالعه روش‌هاي پيروزي با تجهيزات اندك عليه دشمناني با تجهيزات بسيار، تأكيد نمايد. " استفاده اندك" براي "غلبه بر بسيار" عقيده مرسوم نظام چين است كه برداشتي از جنگ نامتقارن است.
2.2.3. جنگ اطلاعات چين و اينترنت
دسترس پذيري گسترده كامپيوترها، فرصت‌هاي بسيار زيادي براي افراد به عنوان بخش فعالي از جنگ اطلاعات به وجود آورده است. موارد ديگري كه توسط متفكرين چيني در اين منظر به آن اشاره شده است عبارت است از :
هر كس كه با كامپيوتر آشنا است امكان اينكه در شبكه به عنوان "جنگجو" تلقي شود، وجود دارد.
توسعه اينترنت فرصت‌هاي جديدي را براي افراد، جهت شركت مستقيم در جنگ اطلاعات ايجاد ميكند.
در جنگ اطلاعات، تنها نبايد به نيروهاي مسلح متكي بود، بلكه ارجح آن است كه عموم مردم بتوانند در آن سهيم باشند.
شبكه‌هاي كامپيوتري زيربنايي براي جنگ اطلاعات هستند. جنگ اطلاعات، جنگي است كه توسط انسان‌هايي كه در شرايط فوق فناوري قرار دارند ايجاد شده است. اين جنگ توسط نيروي نظامي ايجاد نشده، بلكه به كمك شبكه‌هاي سراسري جهان رخ داده است.
با شناسايي تأثير روزافزون فناوري اطلاعات بر روي اقتصاد و دفاع ملي، چند تحليل‌گر چيني كشور خود را به "بنا كردن شبكه ابر شاه‌راه اطلاعاتي با مشخصه‌هاي متمايز چيني" توصيه نموده‌اند. اين شبكه‌هاي ابر سرعت، ابر ظرفيت و گسترده اطلاعاتي در تجارت و ميدان جنگ به كار مي‌روند.
3. منابع و مراجع
1. دی .ای .دنینگ، جنگ اطلاعات وامنیت ، موسسه فرهنگی هنری پردازش هوشمند علایم، مترجمین (ج .شیخ زادگان،م.حسین نژاد،م.روحانی ) ، شابک : 0-0-95935-964 ، 1383 ،
2. ع.ديو سالار ،استراتژي ها ومعماري کلانC4I درروسيه ، طرح فراسازماني فاوا موسسه آموزشي وتحقيقاتي صنايع دفاعي ، آذر 1385.
3. ق.فولادي ،ح.دهقاني ، جنگ اطلاعات به سبک چيني ، ويژه نامه همايش سراسري C4I-ICT،انجمن علمي فرماندهي وکنترل ، بهار 1384 .
4. ا.ملکيان ، "نفوذگري در شبکه و روش‌هاي مقابله با آن"، چاپ دوم، انتشارات وزارت ارشاد، شابک: ۳-۵۸-۵۸۰۱-۹۶۴، تير ۱۳۸۳.
5. ر. امير صوفي،اينترنت ومعنويت،1385، در آدرس اينترنتي ،
http://rsoofi.blogfa.com
6. Robert C. Seacord, Allen D. Householder, “A Structured to Classifying Security Vulnerabilities”, Technical Note, Software Engineering Institute, Carnegie Mellon University, January 2005.
7. Greg Hoglund, Gray McGraw, “Exloiting Software: How to break Code”, Third Printing, Addison-Wesley, ISBN: 0201786958, April 2004.
8. James C. Fodter, Vitaly Osipov, Nisha Bhalla, Niels Heinen, “Buffer Overflow Attacks: Detect, Exploit, Prevent”, ISBN: 1-932266-67-4, Syngress press, 2005.
9. Jun Xu, Zbigniew Kalbarczyk, Sanjay Patel, Ravishankar K. Iyer, “Architecture Support for Defending Against Buffer Overflow Attacks”, In 2nd Workshop on Evaluating and Architecting System Dependability (EASY), 2002.
10. Maciej Ogorkiewicz, Piiotr Frej. Analysis of Buffer Overflow Attacks, Nov 2002, Windows OS Security, available at:
11. http://www.windowsecurity.com/articles/Analysis_of_Buffer_Overflow_Attacks.html
12. Crispin Cowan, Perry Wagle, Calton Pu, Steve Beattie, Jonathan Walpole, “Buffer Overflows: Attacks and Defenses for the Vulnerability of the Decade”, In DARPA Information Survivability Conference and Exposition (DISCEX 2000), Jan 2000. Available at: http://downloads.securityfocus.com/library/discex00.pdf
13. John viega, Gary McGraw, “Building Secure Software: How to Avoid Security Problems the Right Way”, ISBN: 020172152X, 4th printing, Addison-Wesley, 2004.
14. James C. Foster, Mike Price, “Sockets, Shellcode, Porting and Coding; Reverse Engineering Exploits and Tool Coding For Security Professionals”, ISBN: 1-597490-05-9, Syngress Publishing, 2005.
15. Gunter Ollmann, “Understanding the cause and effect of CSS (XSS) Vulnerabilities”, Thechnical info site, available at: http://www.technicalinfo.net/papers/CSS.html
16. Alejandro Gervasio. “A Quick Look at Cross Site Scripting”, 2005-01-04, available at: http://www.devshed.com/c/a/Security/A-Quick-Look-at-Cross-Site-Scripting/
17. The Cross Site Scripting FAQ, www.cgisecurity.com/articles/xss-faq.shtml
18. Amit Klein. “Cross Site Scripting Explained”, Sanctum Security Group, June 2002, Available at: http://crypto.stanford.edu/cs155/CSS.pdf
19. Definition of a Security Vulnerability, The Microsoft Security Response Center, Microsoft Technet, 2005, available at: http://www.microsoft.com/technet/ columns/security/essays/vulnrbl.asp
20. OWASP Top Ten Project, available at: http://www.owasp.org/documentation/topten.html
21. OWASP Web Application Penetration Checklist, available at: http://sf.gds.tuwien.ac.at/00-pdf/o/owasp/OWASPWebAppPenTestList1.1.pdf
+ نوشته شده در سه شنبه پانزدهم بهمن ۱۳۸۷ ساعت 22:36 توسط اسدبیگی
|